Erzurum'dan ABD'ye uzanan bir hikâye: Karabaş, Fındık ve Joe
Yeni araştırmalar, Erzurum yüksek yaylalarından seçilen Anadolu çoban köpeklerinin 1938 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderildiğini ve bu sevkiyatın yalnızca bir hayvan nakliyesi değil; diplomatik, bilimsel ve askerî açılımları olan çok katmanlı bir ilişki ağı oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmanın kaynağı ve bulgular
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi yönetim kurulu üyesi araştırmacı Taner Özdemir, bu konudaki en kapsamlı çalışmaların başında gelen akademik makaleyi kaleme alan Dr. Işıl Acehan'a işaret ediyor. Acehan'ın "Erzurumlu Çoban Köpekleri" başlıklı çalışması, Karabaş ve Fındık adlı iki köpeğin ve ABD'de doğan yavruları Joe'nun tarihsel sürecini ayrıntılı biçimde ele alıyor.
Nasıl gerçekleşti?
Makaleye göre süreç, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace'ın "dünyanın en iyi çoban köpeğini bulma" projesi kapsamında şekillendi. Konu, dönemin Türkiye'nin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün'ün girişimleriyle Ankara'ya iletildi ve Mustafa Kemal Atatürk'ün onayıyla 1938'de Erzurum'dan biri dişi biri erkek iki köpek seçildi.
O dönemde köpek ihracatı yasak olmasına rağmen, bu sevkiyat istisnai ve sembolik bir diplomatik jest olarak değerlendirildi. Sevk edilen köpeklerin ABD'de bilimsel testlere tabi tutulduğu ve güçlü içgüdüleri ile bağımsız karakterleri nedeniyle dikkat çektiği kaydediliyor.
Askerî kullanım ve belgeye dayalı bulgular
Acehan'ın arşiv çalışmalarına dayanılarak yapılan tespitler, II. Dünya Savaşı yıllarında bu köpeklerin ABD Donanması tarafından Maryland'de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında görevlendirildiğini gösteriyor. Bu belgeler, sürecin yalnızca kültürel veya tarımsal bir aktarım olmadığını, aynı zamanda askerî bir değerlendirme boyutu da içerdiğini ortaya koyuyor.
Tarihsel ve kültürel önemi
Taner Özdemir, çalışmanın Erzurum'un yerel hayvancılık kültürünün uluslararası alanda nadir bir örnekle temsil edildiğini gösterdiğini belirtiyor. Dr. Işıl Acehan'ın titiz arşiv çalışmaları sayesinde hikâye, diplomatik ve askerî yönleriyle sağlam bir tarihsel zemine oturmuş durumda.
Bu vaka, Erzurum'un yüksek yaylalarında yetişen Anadolu çoban köpeklerinin 1938'de Türkiye ile ABD arasında kurulan sıra dışı bir diplomatik ilişkinin parçası haline gelmesini; aynı zamanda bilimsel testler ve askerî görevlendirmelerle çok boyutlu bir tarihsellik kazandığını gösteriyor.
Karabaş, Fındık ve ABD'de dünyaya gelen yavruları Joe'nun öyküsü, arşiv belgeleri ışığında Türk-Amerikan ilişkilerinde dikkat çeken bir başlık olarak kayda geçmiştir.
ARAŞTIRMALAR, ERZURUM’UN YÜKSEK YAYLALARINDAN SEÇİLEN ANADOLU ÇOBAN KÖPEKLERİNİN 1938 YILINDA AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NE GÖNDERİLDİĞİNİ VE BU SÜRECİN YALNIZCA BİR HAYVAN SEVKİYATI DEĞİL, DİPLOMATİK, BİLİMSEL VE ASKERÎ BOYUTLARI OLAN ÇOK KATMANLI BİR İLİŞKİ AĞI OLUŞTURDUĞUNU ORTAYA KOYDU.
