Araban ovası Evliya Çelebi’nin gözünden: tarih, tarım ve kale mirası
Hasan Altun, Gaziantep’in Araban ilçesi Ziraat Odası ve Sarımsak Üretici Birliği Başkanı olarak yaptığı açıklamada, Evliya Çelebi’nin ünlü eseri Seyahatname’de Araban ve çevresinden övgüyle söz ettiğini belirtti. Altun, 17. yüzyılda bölgeyi ziyaret eden gezginin o dönemde Raban adıyla anılan Araban’ı tarımsal zenginlik ve bağ-bahçe çokluğu bağlamında anlattığını vurguladı.
Evliya Çelebi’nin tasviri:
Altun’un aktardığına göre Evliya Çelebi, Araban Ovası’nı Fırat Nehri ve kollarıyla beslenen, geniş ve bereketli bir ova olarak tasvir ediyor. Seyahatname’deki betimlemeler, bölgenin o dönem için ekonomik ve yerleşim açısından önemini ortaya koyuyor; bağ ve bahçelerin fazlalığı ile tarımsal üretimin ön plana çıktığı belirtiliyor.
Araban Kalesi ve tarihî önem:
Araban merkezinde yer alan Araban Kalesi de Altun’un sözlerinde öne çıkan bir diğer unsur. Kaleye ilişkin bilgiye göre yapının izleri Tunç Çağına kadar uzanıyor ve günümüzde ilçedeki Kale Mahallesi’nde, yaklaşık 35 metre yüksekliğindeki prehistorik bir höyüğün üzerinde konumlanıyor. Altun, kalenin Orta Çağ’da “Raban” olarak bilinen bölgenin önemli merkezlerinden biri olduğunu; 11. ve 12. yüzyıllarda Urfa Haçlı Kontluğu döneminde de stratejik öneme sahip olduğunu belirtti.
Yapısal tahribat ve ibadet hayatı:
Kalenin surları zaman içinde büyük oranda tahrip olmuş; Altun, sur taşlarının geçmiş dönemlerde çevredeki yapılar için malzeme olarak kullanılması sebebiyle kalenin bugün höyük düzeyine indiğini ifade etti. Ayrıca kale tepesi üzerinde daha sonra camiye dönüştürülerek İç Kale Camii adını alan yapının uzun yıllar ilçe halkı tarafından ibadethane olarak kullanıldığı vurgulandı. Altun, İç Kale Camii’nin 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremler sırasında zarar gördüğünü aktardı.
Altun’ın değerlendirmeleri, Evliya Çelebi’nin gözlemleriyle birleştiğinde Araban’ın hem tarımsal hem de tarihî açıdan öne çıkan bir yer olduğunu gösteriyor ve bölgenin geçmişten bugüne uzanan önemine dikkat çekiyor.
GAZİANTEP'İN ARABAN İLÇESİ ZİRAAT ODASI VE SARIMSAK ÜRETİCİ BİRLİĞİ BAŞKANI HASAN ALTUN, EVLİYA ÇELEBİ'NİN ÜNLÜ ESERİ SEYAHATNAME'DE GAZİANTEP VE ÇEVRESİNİ ANLATIRKEN ARABAN OVASI VE BÖLGEDEKİ YERLEŞİMLERDEN ÖVGÜYLE BAHSETTİĞİNİ BELİRTTİ.
