Apollon Smintheus'te roma hamamında tarıma işaret eden 1.500 yıllık dibek ve 1.300 yıllık küpler bulundu
Çanakkale'nin Ayvacık ilçesi Gülpınar köyündeki Apollon Smintheus Kutsal Alanında 2026 yılı kazı sezonunda, hamamlar bölgesindeki üçüncü hamamda yürütülen çalışmalarda önemli buluntulara rastlandı. Kazı başkanı Prof. Dr. Davut Kaplan yönetimindeki ekip, hamamın çeşitli tabakalarında hem Roma dönemine ait teknik izler hem de Geç Antik Çağ Hristiyan yerleşimine dair malzemeler tespit etti.
kazı düzeni ve çalışma ekibi:
Kazı ve restorasyon çalışmaları 1980'den beri Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle sürüyor. 2011'den itibaren İçdaş A.Ş. sponsorluğunda ilerleyen proje, son üç yıldır Hydro Works Mühendislik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin desteğiyle devam ediyor. Çalışmalar, Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Davut Kaplan başkanlığındaki bir ekip tarafından yürütülüyor; ekipte 5 işçi ve 4 gönüllü stajyer öğrenci bulunuyor.
buluntular ve hamamın yapısal özellikleri:
Yaklaşık iki hafta önce tekrar başlayan kazılarda, hamamın giriş ve apodyterium bölümlerinde sondaj çalışmaları yapıldı. Bu alanda aralarında ilk Hristiyanlara ait olanların da bulunduğu tabakalarda 1.500 yıllık dibek ve 1.300 yıllık depo küpleri (pithoslar) tespit edildi. Daha önceki çalışmalar sırasında da hamamın 1.700 yıllık caldarium bölümünde hem tabandan hem duvardan ısıtma sistemleri, ayrıca hypocaust adlı taban altı ısıtma sistemleri keşfedilmişti. Bu bulgular, Romalıların hamam teknolojisini burada yaygın biçimde kullandıklarını gösteriyor.
Prof. Dr. Davut Kaplan, alanın mimari katmanlarının pagan inancın yasaklanmasının ardından Hristiyan gruplarca yeniden değerlendirildiğini belirtiyor ve bu döneme ait ayrı bir yerleşim katmanı olduğunu vurguluyor. Kaplan, "Apollon Smintheus Kutsal Alanı’nın ‘Batı Hamamı’nda... Geç Antik Çağ’a ait yeni bir yerleşim yeri mevcut" diyerek kazılarda üst üste gelen farklı Hristiyanlık dönemlerine ait tabakalar görüldüğünü aktardı.
yerleşim ve ekonomik yaşamın izleri:
Kazılar, hamamın işlevsel kullanımının ardından alana yerleşen Hristiyan toplulukların yaşam pratiklerine dair ipuçları veriyor. Prof. Dr. Kaplan'ın ifadeleriyle, "Burada tarımın egemen olduğu bir yerleşim yeri mevcut." İlk Hristiyan döneme ait tabakada tespit edilen dibekler, depolama ve mutfakla ilgili kullanım izlerine işaret ediyor; pithosların temizliği ise sürüyor. Araştırmacılar, bu buluntuların bölgenin bir dönem hem ibadet hem de tarımsal üretimle ilişkili çok katmanlı bir yerleşim olduğunu ortaya koyduğunu belirtiyor.
Kaplan, Hristiyan dönemde hamam kullanımının paganlar kadar yaygın olmadığını; zaman içinde hamam işlevinin zayıfladığı, yerleşimin ise tarım ve hayvancılıkla uğraşan bir topluma evrildiğini söylüyor. Ayrıca alandaki üst örtü ve tarım aletleriyle oluşan tahribat nedeniyle bazı geç dönem buluntuların nadiren korunabildiği not edildi.
Kazı çalışmaları, hem Roma dönemine ait mühendislik çözümlerinin (örneğin hypocaust sistemi) hem de Geç Antik Çağ'daki günlük yaşamın somut izlerinin aynı mekânda katmanlar halinde sürdüğünü gösterdi. Önümüzdeki dönemde dibek ve pithosların konservasyon ve belgeleme çalışmaları ile hamamın mimari çözümlemeleri derinleştirilerek, alandaki değişim süreçleri daha ayrıntılı biçimde ortaya konulacak.
ÇANAKKALE'NİN AYVACIK İLÇESİNE BAĞLI GÜLPINAR KÖYÜNDEKİ APOLLON SMİNTHEUS KUTSAL ALANI'NDA 2026 YILI KAZI ÇALIŞMALARINDA TAPINAĞIN BATISINDA KALAN ‘BATI HAMAMI'NDAKİ, HAMAMLAR BÖLGESİNDE OLARAK ADLANDIRILAN BİR BÖLGEDE 3’ÜNCÜ HAMAMDA YAPILAN KAZI ÇALIŞMALARI SIRASINDA İLK HRİSTYANLARA AİT 1500 YILLIK DİBEK İLE SON HRİSTİYANLARA AİT 1300 YILLIK DEPO KÜPÜ TESPİT EDİLDİ.
