Anadolu’da Kuzey Işıklarının Dansı kitabı yayımlandı
Prof. Dr. Nafiz Maden, Gümüşhane Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölüm Başkanı olarak yaklaşık 10 yıllık saha ve arşiv çalışmasının ardından Anadolu'da Kuzey Işıklarının Dansı adlı kitabı tamamladı. 2016'dan itibaren yürütülen araştırmalar sonucunda, milattan sonra 333 yılına kadar uzanan gözlemleri içeren, tamamen Türkiye'ye özgü ilk kapsamlı veri tabanı oluşturuldu.
Tarihsel kaynaklarda fecr-i şimali kayıtları
Prof. Dr. Maden, Doğu Romalı ve Bizanslı tarihçilerin bu doğa olayını kroniklerde kaydettiğini belirtti. Araştırmada İstanbul başta olmak üzere Urfa ve Adana gibi şehirlerde, İlk Çağ ve Orta Çağ dönemlerine ait fecr-i şimali gözlemlerine rastlandığı vurgulanıyor. Bu kayıtların çoğunda olayların kıyamet, savaş ve büyük felaketlerle ilişkilendirildiği dikkat çekiyor.
Kitapta, Fatih Sultan Mehmet’in hayatını anlatan Bizanslı tarihçi Kritovulos’un eserindeki anekdotlara da yer veriliyor; Kritovulos, Fatih’in doğumu ve tahta çıkışı sırasında fecr-i şimali olayının görüldüğünü kaydediyor ve 1453 öncesine dair anlatımların bulunduğunu aktarıyor.
Cumhuriyet dönemi kayıtları: Kandilli arşivleri ve 1938-1940 gözlemleri
Cumhuriyet dönemine ilişkin önemli veriler Kandilli Rasathanesi arşivlerinde yer alıyor. 26 Ocak 1938 tarihinde Avrupa'da geniş çaplı bir fecr-i şimali olayı kaydedilirken, o dönemin Kandilli müdürü Fatin Gökmen bunun olağanüstü bir doğa olayı olduğunu ve Türkiye'de görülmesinin beklenmediğini belirtmiş. Ancak aynı tarihte Kelkit’te halk tarafından izlendiğine dair bir haber, 4 Şubat'ta Doğu Gazetesi’nde yayımlandı.
1940 yılında ise fecr-i şimali Türkiye'nin birçok il ve ilçesinde bildirildi. Kandilli Rasathanesi, Milli Eğitim müdürlüklerine gözlem sorgulaması gönderdi; elimizde Şebinkarahisar Kaymakamlığı ile Gümüşhane, Tokat ve Elazığ Milli Eğitim Müdürlüklerine ait resmi yazışmalar bulunuyor. Gümüşhane İl Milli Eğitim Müdürü'nün yazısında, kuzey kutbunda görülen bu olayın güney kutbunda da olup olmadığına dair soru dikkat çekiyor.
1940 gözlemleri yalnızca il merkeziyle sınırlı kalmayıp Hamsiköy, Torul, Kelkit, Bayburt ve Kale Bucağı gibi noktalarda da kaydedildi. Hatta Maçka’da telefon santrallerinin kendiliğinden devre dışı kaldığına dair bilgiler mevcut. Zigana Karakolu'nda görevli askerler gökyüzündeki kızıllığı yangın sanarak Torul ve Gümüşhane'yi aradı; yapılan incelemeler bunun bir fecr-i şimali olayı olduğunu gösterdi. Prof. Dr. Maden, tüm bu verilerin 1940 yılındaki olayın oldukça şiddetli bir güneş fırtınasından kaynaklandığına işaret etti.
Kitap ve veri tabanı çalışması, Anadolu'da fecr-i şimali gözlemlerini tarihsel kayıtlardan modern rasathane verilerine kadar derleyen ilk kapsamlı yerel kaynak niteliğini taşıyor ve ilgili tarihsel belgeleri derleyerek Türkiye özelinde bir veri tabanı sunduğunu gösteriyor.
GÜMÜŞHANE’DE PROF. DR. NAFİZ MADEN, MİLATTAN SONRA 333 YILINDAN GÜNÜMÜZE ANADOLU TARİHİNDE YAZILI BELGELERE YANSIYAN KUZEY IŞIKLARINI 10 YILLIK ÇALIŞMAYLA KAYIT ALTINA ALDI.
