Alzheimer nedir, kimleri etkiler:
Erzurum Şehir Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Asile Seval Aslan Alzheimer hastalığının dünyada 55 milyondan fazla kişiyi etkilediğini belirtiyor. Hastalık beyinde beta-amiloid plakları ve tau proteininden oluşan yumakların birikmesi sonucu nöronların zaman içinde hasara uğraması ve işlev kaybı ile ilerliyor. Bu nedenle doğal gidişi boyunca bellek, yönelim ve günlük yaşam yetilerinde bozulma görülebiliyor.
Aslan, Alzheimer'ın tüm demans vakalarının yaklaşık %60–70ini oluşturduğunu ve demansın bir şemsiye tanı olduğunu vurguluyor. Her demansın Alzheimer olmadığını, farklı demans tiplerinin bulunduğunu hatırlatıyor.
Hastalığın belirtileri ve tanıda kırılma noktaları:
Erken evrede sık tekrar eden sorular, aynı konuları tekrar anlatma gibi bulgularla başlanabilir. Zaman içinde kişi cüzdanını, anahtarını veya yolunu bulmakta zorlanabilir; günlük işlevselliğin etkilenmesi tanıda kritik bir eşik oluşturur. İlerleyen dönemlerde tanıdık yüzleri ayırt edememe, yakınlarını veya hatta kendi kimliğini tanıyamama gibi ciddi bozulmalar görülebilir ve bu durum sadece hasta değil aile bireylerini de derinden etkiler.
Korunma ve yaşam tarzı önerileri:
Dr. Aslan, yaşın Alzheimer için en önemli ve değiştirilemez risk faktörü olmasına rağmen diğer birçok risk faktörünün değiştirilebilir olduğunu belirtiyor. Bu bağlamda beslenme, hareketli yaşam tarzı, uyku, zihinsel işlevsellik ve sosyal bağların korunma ve hastalığın gidişi üzerinde kritik rol oynadığına dikkat çekiyor. Literatürde bazen Alzheimer ile ilişkilendirilen metabolik bozukluklar için kullanılan Tip 3 Diyabet terimine değinerek metabolik sağlığın önemine işaret ediyor.
Somut öneriler arasında haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş yapmanın beyne giden kan akışını artırdığı; sebze, zeytinyağı, balık ve kuruyemiş ağırlıklı Akdeniz tipi diyetin zihinsel gerilemeyi yavaşlatabildiği ifade ediliyor. Okuma, yeni bir dil öğrenme gibi zihinsel aktivitelerin ise zihinsel rezerv oluşturduğu ve fonksiyonları desteklediği belirtiliyor.
Uyku, sosyal yapı ve damar sağlığı:
Güncel bilimsel çalışmalara göre beyinde temizleyici işlev gören glimfatik sistem uykuda etkin çalışıyor ve böylece beyinde biriken artık proteinlerin uzaklaştırılmasına katkı sağlanıyor. Bu nedenle kaliteli uykunun beyin sağlığı için önemli olduğu vurgulanıyor. Ayrıca hipertansiyon, diyabet ve yüksek kolesterolün kontrol altına alınması ile sigarayı bırakmanın beyin damar yapısını koruyarak Alzheimer riskini etkilediği hatırlatılıyor.
Güçlü sosyal bağların yalnızlıkla ilişkili riski azalttığı, erken değerlendirme ve tanının hasta ile bakım verenlerin yaşam kalitesini korumada kilit rol oynadığı vurgulanıyor. Aslan, hafıza kaybı veya günlük işlevsellikte azalma fark edilirse bir nöroloji uzmanına başvurulmasını öneriyor. Erken değerlendirme, hastalığı yavaşlatan tedavilere ve daha iyi planlamaya imkan vererek yaşam koşullarını destekliyor.
Dr. Aslan son olarak farkındalık çağrısında bulunuyor ve 21 Eylül tarihine atıf yaparak korunma, erken tanı ve destek mekanizmalarının önemine işaret ediyor. Hastalar ve aileleri bu süreçte yalnız bırakılmamalıdır.
ERZURUM ŞEHİR HASTANESİ NÖROLOJİ UZMANI DR. ASİLE SEVAL ASLAN
