Altının izinde: tezhipte sabır ve el emeğiyle sürdürülen miras
Yüzyıllardır sarayları ve el yazmalarını süsleyen tezhip sanatı, günümüzde de ince işçilik ve sabırla yaşatılıyor. Kağıt üzerinde altınla canlanan motifler, sanatçıların ellerinde zengin bir görsel dile dönüşüyor. Ankara'da yaklaşık 15 yıldır tezhip yapan Asuman Kaya, eserlerini Altındağ Belediyesi Sanat Sokağı'ndaki atölyesinde sanatseverlerle buluşturuyor.
Asuman Kaya'nın atölyesi:
Asuman Kaya, tezhip eğitimine dair süreci 7-8 yıllık öğrencililik dönemiyle anlatarak mesleğin birikim gerektirdiğini vurguluyor. Eğitmeninden icazet aldıktan sonra Altındağ Belediyesi'nin açtığı sanat sokağına başvurduğunu ve buradan kendisine bir yer tahsis edildiğini söylüyor. "Sokaktan ayrılamadım, hala burada devam ediyorum" sözleri, atölye ortamının onun için hem çalışma hem bağlılık mekânı olduğunu ortaya koyuyor.
Kaya, çalışmalarını atölyesinde sergileyip öğrencilerine aktarıyor; eğitim veren konumuna gelmiş olmayı, geleneği sürdürmenin önemli bir adımı olarak görüyor. Gençlerin başlangıçta işi zor bulduğunu, ancak gönül verince devam etmenin kolaylaştığını belirtiyor.
Tezhipin teknikleri ve zorlukları:
Tezhip, hat sanatından farklı olarak yazının değil süslemenin alanına girer. Kaya, işin kökenine dair "zer" kelimesinin altın anlamına geldiğini hatırlatıyor; altının ezilip kullanıldığı çalışmaların çok emek ve hassasiyet gerektirdiğini söylüyor. Altınlar ya ezilerek hazırlanıyor ya da hazır alınabiliyor; fakat her iki durumda da ortaya çıkan iş yoğun bir ustalık ve detaycılık talep ediyor.
Teknik açıdan tezhipte çalışma süresi kompozisyona göre büyük farklılık gösteriyor: bazı eserler 15 günde tamamlanırken bazıları bir yılı bulabiliyor. Kaya, elin ısınması ve işe adapte olunmasının da zaman aldığını; "bir kere oturduğunda en az 3 saat oturman gerekiyor" diyerek bu disiplinin fiziksel ve zihinsel yönden süreklilik gerektirdiğini aktarıyor.
İşin duygusal boyutu da sanatçı için ön planda. Kaya, eser üretirken yaşadığı hissiyatı "kağıdın üstünde gözyaşım da var" sözleriyle dile getiriyor. Bazı kompozisyonların onun için özel anlamlar taşıdığını, örneğin ‘kırık lale’ adıyla bilinen zeytin lalesinden birkaç örneği evinde muhafaza ettiğini belirtiyor. Bu anlatılar, tezhipin yalnızca teknik bir uğraş olmadığını, sanatçının ruhuyla kurduğu bağın eserlerde iz bıraktığını gösteriyor.
Sonuç olarak, tezhip sabır, uzun eğitim ve ince işçilikle kuşaktan kuşağa aktarılan bir miras olarak Altındağ'daki atölyelerde yaşamaya devam ediyor. Asuman Kaya gibi ustalar, hem üretim hem de eğitimle geleneğin geleceğe taşınmasına katkı sağlıyor.
SANATÇI ASUMAN KAYA
