İzmir Ekonomi Üniversitesi'nin çalışması:
İzmir Ekonomi Üniversitesi akademisyenleri, küresel iklim değişikliğinin etkisiyle artan yangın, sel, hortum, çığ ve deprem olaylarına karşı sahadaki koordinasyonu güçlendirmeyi ve müdahale süresini kısaltmayı hedefleyen bir iletişim modeli geliştirdi. Proje, TÜBİTAK 1001 desteğiyle yaklaşık iki yılda tamamlandı ve çok disiplinli bir yaklaşımla tasarlandı.
Çalışmayı Prof. Dr. Ebru Uzunoğlu yürüttü; ekipte Prof. Dr. Selin Türkel, Dr. Öğretim Üyesi Pınar Umul Ünsal ve Prof. Dr. Senem Kumova Metin yer aldı. Projede saha çalışmaları, veri analizi ve teknoloji destekli uygulamalar bir arada kullanıldı.
Saha iletişimi ve yedek haberleşme:
Araştırma kapsamında Adıyaman, Antalya, İstanbul, İzmir, Kastamonu, Muğla ve Van gibi afet geçmişi olan illerde görev yapan kurum temsilcileriyle toplam 102 yüz yüze görüşme gerçekleştirildi. Bu görüşmelerden elde edilen bulgular, sahada iletişim darboğazlarının çoğunlukla altyapı kesintilerinden ve farklı kurumların iletişim tanımlarındaki uyumsuzluklardan kaynaklandığını ortaya koydu.
Projede öne çıkan öneriler arasında, GSM şebekesinin devre dışı kaldığı senaryolarda kullanılabilecek yedek haberleşme sistemlerinin kurulması ve saha personelinin teknoloji okuryazarlığını artırmaya yönelik eğitimlerin yaygınlaştırılması yer aldı. Ayrıca kurumlar arası düzenli temasın kurumsallaşması ve afet öncesi hazırlık aşamalarında ilişkilerin sürekliliğinin sağlanması vurgulandı.
VR/AR tatbikatları ve veri odaklı değerlendirme:
Proje kapsamında katılımcılara güvenli kurgularla gerçek afet ortamlarını yeniden canlandıran sanal gerçeklik simülasyonları deneyimletildi; bu uygulamalar olumlu geri dönüş aldı ve kurumların afet anını önceden deneyimlemesine imkân tanıdı. Proje raporunda, klasik tatbikatların yanı sıra sanal ve artırılmış gerçeklik tabanlı ortak tatbikat ortamları oluşturulması önerildi.
Veri analizi ayağında ise deprem, yangın, sel, heyelan, çığ ve fırtına/hortum afetlerine ilişkin yayımlanan 530 bini aşkın haber metni makine öğrenmesi teknikleriyle analiz edildi. Bu medya analizi çalışması, Birmingham'da düzenlenen CMC2025 Uluslararası Konferansı'nda "Best Working Paper Award" ile ödüllendirildi ve çalışmanın metodolojik katkısını ortaya koydu.
Proje ekibi, elde edilen bulguları İzmir Valisi Süleyman Elban'ın desteğiyle AFAD dahil ilgili kurumlarla paylaşmayı planlıyor. Ayrıca geliştirilen disiplinlerarası yaklaşımın sağlık krizleri, pandemiler ve diğer acil müdahale gerektiren olaylara uyarlanması hedefleniyor.
Sonuç olarak ekip, afet iletişiminde başarının tek kurumun çabasıyla değil, farklı kurumların bilgi, deneyim ve bakış açılarını ortak zeminde buluşturan çok boyutlu bir iletişim anlayışıyla mümkün olacağını vurguladı. Rapor, saha gerçekliğini yansıtan teknoloji destekli hazırlık ortamları ve yedek ağ çözümlerinin afet yönetim süreçlerinde önemli iyileştirmeler sağlayacağını belirtiyor.
(SOL BAŞTAN) PROF. DR. EBRU UZUNOĞLU, DR. PINAR UMUL ÜNSAL VE PROF. DR. SELİN TÜRKEL
