Adnan Tönel'in Akdamar Adası'nda Rögar Kapakları Sergisi
Prof. Dr. Adnan Tönel, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi öğretim üyesi kimliğiyle birlikte yönetmen ve fotoğrafçı yönüyle de tanınan bir akademisyen olarak, dünyanın farklı ülkelerinden topladığı rögar kapağı fotoğraflarından oluşan sıra dışı koleksiyonunu Akdamar Adası'nda sanatseverlerin beğenisine sundu. Tönel, gündelik yaşamda fark edilmeden geçen bu objeleri "bilinmeyen dünyanın kapısı" olarak tanımlıyor ve koleksiyonunu küresel bir eşitlik perspektifiyle yorumluyor.
Serginin kökeni ve koleksiyonun gelişimi
Projenin başlangıcı 1997 yılına dayanıyor; bir öğrencisinin hediye ettiği rögar kapağı fotoğrafı Tönel'in dikkatini çekti ve ardından farklı ülkelerde çekilmiş çok sayıda fotoğraf arşivine katıldı. Zaman içinde büyüyen koleksiyon, İstanbul Nişantaşı'ndaki eGale, TBMM Beylerbeyi Sarayı, İFSAK ve Bursa'daki 17. Fotoğraf Günleri'nde sergilendi. Akdamar'daki sergi ise koleksiyona yeni ülkelerden örnekler ekleyerek izleyiciyle buluşturuyor.
Tarihsel ve toplumsal izler
Tönel, fotoğrafların yalnızca estetik değil, aynı zamanda tarihsel ve toplumsal izler taşıdığına dikkat çekiyor. Rögar kapaklarının geçmişinin Antik Yunan'a kadar uzandığını, bazı dönemlerde şehir düzeni kadar savunma amacıyla da kullanıldığını ve Fransız Devrimi sırasında barikatlar ve çatışmalarda işlevsel bir rol üstlendiğini vurguluyor. Bu yönleriyle kapaklar, teknik nesnelerin ötesinde günlük yaşamın tanıkları olarak değerlendiriliyor.
Kültürel kimlik, eşitlik ve yerel farklılıklar
Tönel'e göre rögar kapakları toplumların kültürel hafızasını taşır; üzerlerindeki semboller, yazılar ve işaretler şehirlerin kimliğini yansıtır. Aynı zamanda, farklı şehirlerdeki kapakların çeşitliliğine rağmen "altındaki dünyanın eşit" olduğu fikrini öne çıkarıyor. Kıbrıs örneğinde, Rum tarafındaki kapaklarda Yunan harfleri ve semboller, Türk tarafında ise farklı işaretler görüldüğünü; buna karşın altyapının temelde aynı kaldığını belirtiyor.
Uluslararası örnekler ve kentsel statü
Yurt dışında rögar kapaklarının statü göstergesi veya estetik unsur olarak kullanıldığı örnekler olduğunu paylaşan Tönel, Prag'da saray bölgesine özel kapakların aristokrasiyi yansıtacak özenle üretildiğini, Münih'te ise kapakların reklam ve pazarlama amacıyla değerlendirildiğini ifade ediyor. Bu çeşitlilik, şehirlerin yerele özgü kimlik inşasına katkıda bulunuyor.
Türkiye'de durum ve çağdaş sorunlar
Türkiye'de ise bazı eski dönemlere ait rögar kapaklarının kültürel değer taşıdığına dikkat çeken Tönel, 1930’lu yıllardan kalan örneklerin müzayedelerde satıldığını ve Osmanlı döneminden kalan kapakların Topkapı Sarayı'nda bulunduğunu belirtiyor. Günümüzde ise standartlaşmanın ve artan metal fiyatlarının neden olduğu hırsızlıklar gibi ekonomik gerçekliklerin estetik mirasla çeliştiğini vurguluyor.
Serginin anlamı ve önerdiği bakış
Tönel, rögar kapaklarının yazarlara, yönetmenlere ve farklı sanat disiplinlerine ilham verecek zenginlikte olduğunu; geçmişe tanıklık eden, günümüzün sıradanlığı içinde gözden kaçan ayrıntılar sunduğunu söylüyor. Onun bakışına göre bu eserler, «alt ve üstün», «öteki» ve «gizem» kavramlarını bir araya getirerek hem kentsel hem de kültürel belleği görünür kılıyor. Akdamar'daki sergi, bu gündelik nesnelerin taşıdığı tarihsel, toplumsal ve estetik katmanları izleyiciye aktarıyor.
Prof. Dr. Adnan Tönel'in rögar kapağı fotoğraflarından oluşan sergisi, sıradan olanı yeniden okumaya davet ederek şehirlerin görünmeyen ortak noktalarına ışık tutuyor.
VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. ADNAN TÖNEL, DÜNYANIN FARKLI ÜLKELERİNDE OBJEKTİFİNE YANSIYAN RÖGAR KAPAĞI FOTOĞRAFLARINDAN OLUŞAN SIRA DIŞI SERGİSİNİ AKDAMAR ADASI’NDA SANATSEVERLERİN BEĞENİSİNE SUNDU.
