2025 Nobel Kimya Ödülü sahipleri açıklandı
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde düzenlenen basın toplantısında 2025 Nobel Kimya Ödülünün sahibi olarak Japon Susumu Kitagawa, Avustralyalı Richard Robson ve ABD'li Omar M. Yaghi açıklandı.
Ödül gerekçesi ve çalışmanın önemi
Açıklamada ödülün, araştırmacıların "metal-organik çerçevelerin geliştirilmesi" alanındaki çalışmaları nedeniyle verildiği belirtildi. Bu yeni moleküler yapıların (metal-organik iskeletler) geniş boşluklar içerdiği ve bu boşlukların moleküllerin girip çıkabildiği ifade edildi.
Akademi, söz konusu yapıların uygulama örnekleri olarak çöl havasından su toplama, sudaki kirleticileri ayıklama, karbondioksidi yakalama ve hidrojen depolama çalışmalarını özellikle sıraladı.
Kazananların özgeçmişleri
Susumu Kitagawa
Susumu Kitagawa, 1951'de Kyoto, Japonya'da doğdu. Lisans eğitimini tamamladığı Kyoto Üniversitesi'nde 1975-1979 yılları arasında hidrokarbon kimyası alanında doktora derecesi aldı. 1979'da Kindai Üniversitesi'ne yardımcı doçent olarak atandı, 1988'de doçent oldu. 1992'de Tokyo Metropolitan Üniversitesi'nde inorganik kimya alanında; 1998'de Kyoto Üniversitesi'nde sentetik kimya ve biyolojik kimya bölümünde profesörlük yaptı. 2007'de Entegre Hücre-Malzeme Bilimleri Enstitüsü'nün (Institute for Integrated Cell–Material Sciences) kurucularından biri olarak burada müdür yardımcılığı görevinde bulundu.
Richard Robson
Richard Robson, 1937'de İngiltere'nin Glusburn kentinde doğdu. Oxford Üniversitesi'nde kimya bölümünde lisans eğitimini tamamladı. 1962-1964 yıllarında California Teknoloji Enstitüsü'nde, 1964-1965 yıllarında Stanford Üniversitesi'nde doktora sonrası araştırmalar yaptı. 1966-1970 yıllarında Avustralya'da Melbourne Üniversitesi'nde kimya bölümünde öğretim üyeliği yaparak kariyerini sürdürdü.
Omar M. Yaghi
Omar M. Yaghi, 1965'te Ürdün'ün başkenti Amman'da doğdu. Kimya alanında doktora derecesini Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign'den aldı ve Harvard Üniversitesi'nde doktora sonrası araştırma görevlisi olarak çalıştı. Halen ABD'de California Üniversitesi'nde profesör olan Yaghi, Berkeley Küresel Bilim Enstitüsünün kurucu direktörlüğünü yürütüyor; enstitü, gelişmekte olan ülkelerde araştırma merkezleri kurmayı ve genç akademisyenlere araştırma fırsatları sağlamayı amaçlıyor.
Nobel Ödülleri hakkında
Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine ölümünün ardından kurulan Nobel Vakfı, 9 Haziran 1900'de resmi olarak oluşturuldu. Nobel Ödülleri, insanlığa hizmet eden kişi ve kuruluşlara verilen dünyaca saygın ödüller arasında yer alıyor.
Ödüller, alanlarına göre İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından veriliyor. Ekonomideki ödül ise 1968'de İsveç Merkez Bankası kararıyla oluşturuldu ve ilk kez 1969'da verildi.
Nobel ödülleri her yıl Alfred Nobel'in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenen törenle sahiplerine teslim ediliyor. Bununla birlikte 1901'deki başlangıcından bu yana bazı yıllarda ödül verilmedi; iptallerin çoğu Birinci ve İkinci Dünya Savaşları döneminde gerçekleşti. Ayrıca törenler Kovid-19 salgını nedeniyle 2020 ve 2021'de yapılamamıştı.
Not
2024 Nobel Kimya Ödülü ise bilgi-işlemsel protein tasarımı alanındaki çalışmaları nedeniyle David Baker ile, protein yapı tahmini üzerine çalışmaları nedeniyle Demis Hassabis ve John Jumper arasında paylaştırılmıştı.
