Yurtdışındaki Türk şehitliklerinin izi haritada birleşti
Milli Savunma Bakanlığı (MSB) Harita Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Yurtdışı Türk Şehitlikleri ve Anıtları Haritası, 48 ülkede tespit edilen yaklaşık 172 şehitlik ve anıtı tek bir dijital platformda birleştirdi. Çalışma 2025 yılının Kasım ayında başlatıldı ve hem yurt içi hem de yurt dışı kaynaklardan kapsamlı veri toplama süreçleriyle yürütüldü.
Çalışmanın kapsamı ve iş birlikleri:
Haritanın hazırlanmasında veri toplama aşamasında Dışişleri Bakanlığı ve Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ile ortak çalışıldı. Toplanan verilerin tarihi doğruluğunun kontrolü için ise Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanlığı, Milli Savunma Üniversitesi ve Askeri Tarih Daire Başkanlığından destek alındı. Şube Müdürü Yarbay Fatih Kalle, saha ve arşiv çalışmalarının bir araya getirilerek titiz bir doğrulama sürecinden geçirildiğini belirtti.
Haritaya dahil edilen kayıtlar arasında resmi kaydı bulunmayan köy mezarlıkları, harp sahaları ve yerleri henüz tespit edilememiş şehitler de yer alıyor olabilir. Yarbay Kalle, örnek olarak Sarıkamış komutanlarından İhsan Latif Paşa’nın hatıratında belirtilen Mançurya bölgesindeki mezarların henüz haritada gösterilemediğini, tespit edildikçe güncelleme yapılabileceğini ifade etti.
Görsel ve tarihsel sunumlar:
Harita, yalnızca konum verilerini değil; şehitliklerin ve anıtlardaki görsel sunumların tarihsel doğruluğuna da önem veriyor. Çalışmada, dönem komutanlarının ve büyük figürlerin üniformaları gerçeğe en uygun şekilde hazırlanarak harita görsellerine yansıtıldı. Tahrip olmuş veya bulunamayan eserlerin de eski görselleriyle gösterimi sağlanmaya çalışıldı; örneğin Kutul Amare gibi noktalar için tarihte var olan görseller kullanıldı.
Harita ayrıca Türk askerlerinin görev yaptığı bölgelerden cephe fotoğrafları, tarihi harp araç ve gereçlerinin çizimleri ile materyaller içeriyor. Yemen ve Hindistan gibi bölgelerde Mehmetçiğin cephede olduğu görseller paylaşıldı. Osmanlı dönemine ait kürekli ve yelkenli gemi görsellerinin hazırlanmasında Prof. Dr. İdris Bostan’ın "Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri" eserinden yararlanıldı; amaç gemileri gerçeğe uygun şekilde haritaya yansıtmak oldu.
Önemli ayrıntılardan biri de hava ve deniz araçlarının özgün niteliklerle gösterilmesi: İngiltere Brookwood’daki şehitlerin kullandığı uçaklar, gerçek kuyruk numaralarıyla haritada yer aldı. Refah Şilebi ve TCG Kocatepe gibi Akdeniz’de görev sırasında şehit düşen personelin durumunda, mezar taşları bulunmasa dahi gemi görselleriyle anma yapıldı.
Haritada, yurt dışında görev yaparken şehit düşen diplomat, askeri personel, güvenlik görevlisi ve sivil personel de kapsandı. Ayrıca, şehitlerin Türkiye’ye defnedilmiş olmaları hâlinde bile düşme yerleri harita üzerinde gösterildi. Lejant ve görsel kolajlarda Osmanlı’nın öncü süvarilerine de yer verilerek tarihî bağlam güçlendirildi.
Hatıralar, hikâyeler ve örnek olay:
Harita aynı zamanda şehitliklere ilişkin sözlü tarih ve anekdotları da aktarıyor. Kore Savaşı’ndan bir örnekte, 22 Nisan’ı 23 Nisan’a bağlayan gece 1951 tarihinde Üsteğmen Mehmet Gönenç’in birlik merkezine yaptığı telsiz haberleşmesi ve artan topçu çağrısı kayıtlara geçti. Yarbay Kalle, Gönenç’in telsizden telsizcinin şehit olduğunu ve yaralandığını bildirerek koordinat verip topçu talebinde bulunduğunu, merkezden yapılacak atışın bölgede askerlerin hayatını tehlikeye atma ihtimaline rağmen Gönenç’in 'Vatan sağ olsun' diyerek atışı ısrarla talep ettiğini aktardı.
Benzer biçimde, Birinci Dünya Savaşı’nda esir düşen askerlerin varlığını temsil eden Trans-Sibirya demiryolu hattı da haritada işlendi; Rusya Federasyonu sınırları içinde bu hat üzerindeki anılara saygıyla yer verildi.
Erişim ve güncelleme planları:
Çalışma dijital erişime açıldı; vatandaşlar ve araştırmacılar https://www.harita.gov.tr/urun/yurt-disi-turk-sehitlikleri-ve-anitlar-haritasi/808 adresinden haritaya ulaşabilecek. Yarbay Kalle, haritanın statik bir döküman olmadığını, tespit ve doğrulama süreçlerinin devam etmesi halinde yeni kayıtların eklenebileceğini belirtti. Bu nedenle haritanın ilerleyen dönemde güncellemelerle zenginleştirilmesi planlanıyor.
Sonuç olarak, MSB Harita Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan bu çalışma, yurtdışında şehit düşen ve anılan Türk kahramanlarının mekânsal istatistiklerini, görsel anlatımlarını ve tarihsel bağlamlarını bir arada sunarak hem akademik araştırmalara hem de kamu hafızasına kaynak oluşturmayı hedefliyor.
HARİTANIN HAZIRLANMA SÜRECİNE İLİŞKİN BİLGİ VEREN ŞUBE MÜDÜRÜ YARBAY FATİH KALLE
