kuduzla mücadelede yaban hayatı hedef alındı
Türk Veteriner Hekimleri Birliği (TVHB) Merkez Konseyi Başkanı Ali Eroğlu, kuduzla mücadelede yaban hayatına yönelik yapılan aşılama çalışmalarının etkinliği hakkında bilgi verdi. Eroğlu, son dönemde Diyarbakır, Ardahan ve Iğdır'da görülen vakalara dikkat çekerek, vakaların büyük oranda yaban hayatı kaynaklı olduğunu söyledi. Diyarbakır'da bir çocuğun hayatını kaybetmesi ile some vakalar gündeme gelirken Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere saha çalışmalarının sürdüğü belirtildi.
vakaların kaynağı ve saha bulguları:
Eroğlu, bilim kurulu ve viroloji uzmanlarıyla yapılan değerlendirmelere göre kuduz vakalarının daha çok kurt, çakal, tilki, gelincik gibi yaban hayvanlarından kaynaklandığını aktardı. Bu türlerin hem çiftlik hayvanlarına hem de evcil hayvanlara bulaş yoluyla hastalığı taşıdığını vurguladı. Ardahan ve Iğdır’da büyükbaşta tespit edilen örnekler ile Diyarbakır’daki insan vakası, yaban hayatıyla teması yüksek bölgelerdeki riskin altını çizdi.
aşılama stratejileri ve elde edilen sonuçlar:
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından uygulanan oral aşılama programlarında 2020 ve 2021 yıllarında toplam 11 milyon doz oral aşı kullanıldığı ve bu aşıların genellikle havadan bırakılarak veya yemlere yerleştirilerek yaban hayvanları tarafından tüketildiği bildirildi. Eroğlu, tekniğin yaban hayvanlarında yaklaşık bir yıl bağışıklık sağladığını belirtti.
Sayısal olarak, 2014 yılında ülkede tespit edilen 529 mihrak varken; 2021'de bu sayının 145'e, 2026'da ise 90'a düştüğünü belirten Eroğlu, bunun yüzde 84 civarında bir azalma olduğunu ifade etti. Eroğlu, bu düşüşün sürdürülmesi hâlinde hayvanlardaki bulaşın azaltılmasının insan vakalarını da engelleyeceğini söyledi.
kamu sağlığı, tedbirler ve toplum bilinci:
Eroğlu, kuduzun %99,9 ölümcül fakat %100 önlenebilir bir hastalık olduğunu belirtti ve panik yerine bilimsel önlemlerin önemine vurgu yaptı. Isırma veya tırmalama durumlarında yapılması gereken adımları şu şekilde özetledi: yarayı 10–15 dakika sabunlu suyla yıkamak, ardından sağlık kuruluşuna başvurmak ve ısıran hayvanın 10 gün gözetim altına alınması gerektiğini söyledi. 10 gün içinde hayvanda semptom gelişmezse kuduz olmadığı; gelişirse aşı protokolünün tamamlanacağı hatırlatıldı.
Evcil hayvan sahiplerine de çağrıda bulunan Eroğlu, kedi ve köpeklerin yılda bir defa kuduz aşısı yaptırılmasının zorunlu ve hayati önem taşıdığını belirtti. Ayrıca kırsal kesimde yaşayan çobanlar, hayvan bakıcıları ve merada hayvancılıkla uğraşanların yaban hayvanlarıyla temas konusunda bilgilendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
hedefler ve disiplinler arası yaklaşım:
TVHB Başkanı, kuduzun zoonotik bir hastalık olması nedeniyle Tek Sağlık yaklaşımıyla insan, hayvan ve çevre sağlığının eş zamanlı ele alınmasının gerektiğini vurguladı. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2030 için belirlediği "sıfır kuduz" hedefinin toplum bilinci ve sürdürülebilir aşılama programlarıyla gerçekleştirilebileceğini söyledi.
Sonuç olarak, yaban hayatına yönelik sürdürülen oral aşılama programlarının mihrak sayısında kayda değer bir düşüş sağladığı, gerekli koruyucu hekimlik uygulamaları ve toplum eğitimi ile hem hayvanlarda hem insanlarda kuduzun büyük ölçüde önlenebileceği vurgulanıyor.
TÜRK VETERİNER HEKİMLERİ BİRLİĞİ (TVHB) MERKEZ KONSEYİ BAŞKANI ALİ EROĞLU
