Uluslararası Çevre Hukuku Merkezi İklim ve Enerji Programı kıdemli avukatı Joie Chowdhury, ada ülkesi Vanuatu’nun Uluslararası Adalet Divanı’nda açtığı iklim davasının, gelişmekte olan ülkeler için oluşturulan fonlara daha fazla kaynak sağlama potansiyeline sahip olduğunu kaydetti.
Küresel ısınmanın neden olduğu deniz seviyesi artışıyla yok olma tehdidi altındaki Vanuatu, bu durumu yüksek karbon salımı yapan ülkelerin sorumluluğuna atfederek 2021 yılında BM bünyesinde faaliyet gösteren Uluslararası Adalet Divanına (UAD) başvurmak istemişti. Bu talep, BM Genel Kurulunda 132 ülkenin desteğiyle 29 Mart 2023 tarihinde kabul edildi.
Dünyanın en büyük iklim davasında 100’e yakın ülke ve uluslararası kuruluştan yazılı görüş alınırken, duruşmalar 2-13 Aralık 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilecek ve nihai kararın 2025 yılı içinde açıklanması bekleniyor.
Chowdhury, küçük ada devletlerinin iklim değişikliğinden en fazla etkilenen ülkeler arasında bulunduğuna dikkat çekerek, bu ülkelerin deniz seviyesi yükselmesi ve felaket boyutundaki siklonlar gibi sorunlarla mücadele ettiğini ifade etti. Ayrıca, Tuvalu gibi küçük bir ada devletinin, %0,01 sera gazı emisyonuna rağmen deniz seviyesinin yükselmesi sonucu su altında kalma riski birçok sorunu gündeme getiriyor.
Vanuatu’nun bu davasına, Angola, Antigua ve Barbuda, Bangladeş, Kosta Rika, Mikronezya ve diğer birçok ülke de destek vermiştir.
Dava, klasik bir taraflı dava özelliği taşımamakta, istişari nitelikte bir süreç yürütmektedir. Bu süreç, mahkemenin yasal sorunlar karşısında görüş talep ederek durumu aydınlatması amacını taşımaktadır. Vanuatu, iklim değişikliği sebebiyle büyük kirleticilerin yasal sorumluluklarını yerine getirmelerinin gerekliliğini vurgulamaktadır.
Chowdhury, mahkeme süreçleri sonucunda, ülkelerin iklim eylemi konusundaki yükümlülüklerine dair önemli bir hukuki perspektif kazanılacağını belirtiyor. Uluslararası Adalet Divanı'nın çıkaracağı görüşler, ulusal ve bölgesel mahkemeleri etkileyebilir ve devletlerin iklim eylemlerine yönelik gözden geçirilmesini sağlamakta önemli bir rol oynayabilir.
Vanuatu, devletlerin iklim değişikliğine karşı yükümlülüklerini yerine getirmemeleri durumunda yasal sonuçlarla ilgili sorular gündeme getirmektedir. Bunun yanı sıra, Kayıp ve Zarar Fonu'na kaynak sağlanması konusundaki taleplerin de desteklenmesini ummaktadır. Chowdhury, çok taraflılığın önemine vurgu yaparak, iklim krizinin çözümünde bu tür davaların tamamlayıcı bir yol oluşturduğunu dile getirdi.
