Şanlıurfa’da gönüllülerle kültürel miras kampı:
Şanlıurfa Valiliği himayesinde ve ŞURKAV organizasyonuyla düzenlenen uluslararası program, UNESCO Dünya Mirası Gönüllüleri (World Heritage Volunteers - WHV) 2026 kampanyası kapsamında Şanlıurfa’da gerçekleştirildi. UNESCO’nun 2026 teması "Working on the future" çerçevesinde hayata geçirilen proje, dünyanın 12 farklı ülkesinden gelen gönüllüleri Göbeklitepe, Taş Tepeler ve kentin çok katmanlı kültürel mirasıyla doğrudan buluşturdu.
Taş Tepeler’de bilimsel buluşma:
Programın ana eksenini, Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Taş Tepeler Projesi kapsamındaki arkeolojik alanlar oluşturdu. İstanbul Üniversitesi başta olmak üzere çeşitli üniversite, müze ve araştırma kurumlarının katkılarıyla süren kazı ve araştırma çalışmaları, gönüllülere alanlarında görev yapan bilim insanları tarafından aktarıldı. Prof. Dr. Necmi Karul ve ekibinin sunduğu oturumlarda Taş Tepeler’in neolitik dönemdeki önemi, yürütülen kazılar ve proje yaklaşımı kapsamlı biçimde ele alındı.
Gönüllüler; Çakmaktepe, Sayburç, Göbeklitepe, Yoğunburç ve Sefertepe gibi farklı kazı alanlarını ziyaret etti. Bölgede yürütülen araştırmaları Doç. Dr. Fatma Şahin, Prof. Dr. Eylem Özdoğan, Dr. Lee Clare, Prof. Dr. Gan Caichao ve Doç. Dr. Emre Güldoğan gibi kazı başkanları ve araştırmacılar doğrudan anlattı. Göbeklitepe çalışmaları ise Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izni ve desteğiyle, İstanbul Üniversitesi, Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi iş birliğiyle yürütülen çerçeveye uygun olarak paylaşıldı.
Harran ve bölgenin çok katmanlı mirası:
Program, neolitik yerleşmelerle sınırlı kalmayarak Şanlıurfa’nın farklı dönemlerini temsil eden alanları da kapsadı. Harran, Soğmatar, Şuayb Şehri ve Bazda gibi sahalar ziyaret edildi. Prof. Dr. Mehmet Önal eşliğinde gerçekleştirilen Harran programında; Harran Kalesi, Harran Ulu Cami ve kazı evleri üzerinden bölgenin İslami ve erken dönem mimari katmanları anlatıldı. Şuayb Şehri ile Soğmatar’daki yürütülen araştırmalar uzmanlar tarafından değerlendirildi, Bazda taş ocakları ise bölgenin taş işçiliği ve kültürel peyzajı açısından ele alındı.
Bu saha gezileri gönüllülere, Şanlıurfa’nın tek bir döneme indirgenemeyecek çok katmanlı mirasını gözlemleme imkânı verdi ve arkeolojik verilerle güncel koruma yaklaşımları arasındaki ilişki vurgulandı.
Eğitim, yerel deneyimler ve toplum katılımı:
Programın eğitim bölümünü UNESCO Türkiye Millî Komisyonu üyesi Ömer Devrim Aksoyak yönetti. Eğitimde 1972 Dünya Mirası Sözleşmesi, Üstün Evrensel Değer (OUV), özgünlük ve bütünlük ilkeleri, dünya mirası kriterleri ile somut ve somut olmayan miras arasındaki ayrımlar ele alındı. Ayrıca yerel toplumların miras korunmasına katılımı ve Taş Tepeler özelinde paydaş iş birlikleri tartışıldı.
Kursiyerler koruma, belgeleme ve yerel farkındalık konularında ortak çalışmalar yaptı; gönüllülüğün kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasındaki rolü pratik örneklerle değerlendirildi. Program boyunca ŞURKAV’ın yerel ve uluslararası ortaklarla yürüttüğü kültürel miras faaliyetleri, iş birlikleri ve amaçları katılımcılara aktarıldı.
Katılımcılar ayrıca Şanlıurfa’nın somut olmayan kültürel mirasını da deneyimledi. sıra gecesi etkinliğinde kentin müzik kültürü, sözlü aktarım geleneği ve yerel mutfağı tanıtıldı; böylece arkeolojik alanlarla güncel kültürel pratikler arasında bütüncül bir bağ kuruldu.
Kent belleği ve görünürlük:
Reji Kilisesi’ndeki fotoğraf gösterimiyle Şanlıurfa’nın geçmişten günümüze geçişi görsel olarak sunuldu. "Önce ve sonra" görselleri üzerinden kentin tarihî dokusu, geleneksel mimarisi ve değişen şehir yapısı tartışıldı; bu sayede gönüllüler arkeolojik saha bilgisiyle birlikte kent hafızası ve mimari miras perspektifini de değerlendirme imkânı buldu.
Proje, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul Üniversitesi, Harran Üniversitesi, Alman Arkeoloji Enstitüsü, Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Çin Ulusal Kültürel Miras İdaresi Arkeoloji Araştırma Merkezi, UNESCO Genel Merkez ve UNESCO Türkiye Millî Komisyonu gibi kurumların katkılarıyla tamamlandı.
Etkinlik, bilimsel bilgi aktarımı, kültürlerarası diyalog, gönüllülük, yerel katılım ve kültürel mirasın korunmasını tek bir çatı altında birleştiren kapsamlı bir çalışma olarak değerlendirildi. Gönüllülerin edindikleri bilgi ve deneyimleri kendi ülkelerine taşıması hedefleniyor; böylece Göbeklitepe, Taş Tepeler ve Şanlıurfa’nın dünya ölçeğindeki görünürlüğüne katkı sağlanması amaçlanıyor.
ŞANLIURFA, UNESCO DÜNYA MİRASI GÖNÜLLÜLERİNİ TAŞ TEPELER’DE AĞIRLADI
