Sıfır Atık Hareketi 8. yılını "8. Yılında 8 Milyar İnsan İçin" sloganıyla kutluyor
27 Eylül 2017'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayelerinde başlatılan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık Hareketi, sekizinci yılı kapsamında sosyal medyada #SıfırAtıkla8Yıl etiketiyle farkındalık çalışmaları sürdürüyor.
Başlıca sonuçlar ve sayısal veriler
Proje kapsamında bugüne kadar 205 bin binada Sıfır Atık Yönetim Sistemi uygulanmaya başlandı. 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024'te yüzde 36,08'e yükseltildi; hedef ise 2035 yılında yüzde 60 geri kazanım oranına ulaşmak.
Toplumsal katılım ve eğitimde 25 milyon kişiye eğitim verildi. Bu çalışmalar sonucunda 32,5 milyon ton kağıt-karton, 9,1 milyon ton plastik, 3,1 milyon ton cam, 6,4 milyon ton metal ile 23,4 milyon ton organik ve diğer geri dönüştürülebilir atık olmak üzere toplam 74,5 milyon ton atık geri kazandırıldı.
Geri dönüşüm faaliyetleri ekonomiye 256 milyar TL katkı sağladı; bu tutarın, 10 milyon hanenin yıllık elektrik faturası, 10 şehir hastanesi veya 500'den fazla okul inşa edilebilecek düzeyde kaynak ve yüz binlerce kişiye iş olanağı sağlayabilecek büyüklükte olduğu vurgulanıyor.
Çevresel tasarruflara ilişkin öne çıkan rakamlar arasında 1,71 trilyon litre su tasarrufu, 54,6 milyar litre petrole eşdeğer tasarruf ve 227,3 milyar kWh enerji tasarrufu yer alıyor. Proje ile 552,7 milyon ağacın kesilmesi önlendiği, yaklaşık 150 milyon ton karbondioksit salımının engellendiği ve 284 milyon m³ atık depolama alanı tasarrufu sağlandığı ifade ediliyor.
Sıfır Atık Mavi ve deniz temizliği
Sıfır Atık Mavi hareketi 10 Haziran 2019'da Emine Erdoğan'ın himayelerinde başlatıldı. Deniz Çöpleri İl Eylem Planları çerçevesinde 28 kıyı ilinde çalışmalar yürütülürken, 2020-2024 dönemi için "1,5 Yıllık Eylem Planları" uygulandı ve 2025-2029 dönemini kapsayan "2,5 Yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları" 1 Ocak 2025 itibarıyla yürürlüğe girdi. Bu kapsamda bugüne kadar yaklaşık 585 bin ton deniz çöpü deniz çevresinden uzaklaştırılarak bertarafa gönderildi.
Depozito Yönetim Sistemi ve uygulama alanı
Sıfır Atık projesi, Depozito Yönetim Sistemi ile güçlendirildi. Pilot uygulama 2019'da Ankara Kızılcahamam'da başlatıldı; il düzeyinde uygulama ise Şubat 2025 itibarıyla Sakarya'da hayata geçirildi. Sistem daha sonra Sakarya, Samsun, Erzurum, Konya, Gaziantep, Mersin ve İzmir'e yayılarak 7 bölgeye ulaştı. Ankara'da Bakanlık ana hizmet binası, Türkiye Çevre Ajansı Binası ve Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde DOA iade makineleri kullanılıyor.
Bugüne kadar 5,8 milyon tek kullanımlık içecek ambalajı toplandı; sistem günde ortalama 50 bin ambalaj toplanmasına olanak veriyor. Projenin 81 ilin tamamına yayılması hedefleniyor. Tam uygulama ile yıllık 120 milyon avro geri kazanım geliri, ikincil ham madde kullanımından 250 milyon avro kazanç ve yıllık toplamda yaklaşık 520 milyon avro ekonomik etki bekleniyor.
Uluslararası tanınırlık ve diplomasi
Proje, Emine Erdoğan'ın çalışmalarıyla Birleşmiş Milletler nezdinde kabul görerek küresel bir hareket niteliği kazandı. BM Genel Kurulu'nda 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin ortak sunuculuğunda yapılan oylama sonucunda 30 Mart "Uluslararası Sıfır Atık Günü" ilan edildi.
Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurulu marjında düzenlenen özel oturumda "Sıfır Atık" konusunda konuşarak kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, "BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu" kurulacağını duyurdu; 12 Nisan 2023'te kurul resmen oluşturuldu. Başkanlığını Emine Erdoğan'ın yaptığı Danışma Kurulu'nda, BM Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder'in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan'dan 13 üye yer aldı.
BM 78. Genel Kurul çerçevesinde Türkevi'nde düzenlenen etkinlikte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Emine Erdoğan'ın önderliğindeki "Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı"na ilk imzayı attı. Online imzaya açık platformda şu ana kadar 114 ülke ve 15 binin üzerinde Sıfır Atık gönüllüsü beyanı imzaladı; 50'den fazla lider eşi, uluslararası kuruluş temsilcileri ve yabancı bakanlar da beyanı imzaladı.
Uluslararası platformlarda ayrıca G20 sürecinde Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesine yönelik karar, G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı'nda oy birliğiyle kabul edildi.
İlham, işbirliği ve ödüller
Proje, uluslararası temaslarda da yankı buldu; örneğin Gabon Cumhurbaşkanı Brice Clotaire Oligui Nguema'nın eşi Zita Oligui Nguema, Sıfır Atık projesinden ilham alarak Türkiye ile işbirliği yapmak istediklerini belirtti. Emine Erdoğan, Türkevi'nde ayrıca "Sıfır Atık Mavi-Damla Damla" sergisinin açılışını gerçekleştirdi.
Sıfır Atık Projesi çeşitli kurumlarca ödüllendirildi: 2018'de FAO "Sıfır Atık, Sıfır Açlık" ödülü, 2021'de UNDP "Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Ödülü" ve UN-Habitat "Waste Wise Cities Global Champion Ödülü"; 2022'de "Akdeniz Parlamenter Asamblesi Ödülü (PAW Awards)" ile Dünya Bankası "İklim ve Kalkınma Liderliği Ödülü" verildi.
Sonuç olarak, Sıfır Atık Hareketi sekiz yıllık dönemde geniş çaplı uygulama, ekonomik ve çevresel tasarruflar ve uluslararası kabul görme başarısı elde etti. Proje, hem yerel uygulamaların yaygınlaştırılmasını hem de küresel işbirliklerinin güçlendirilmesini hedefleyerek yoluna devam ediyor.
