Savaş belirsizliğine karşı şirketlerin yeni kalkanı: Dijital İkiz
Jeopolitik gerilimlerin derinleştiği 2026 atmosferinde şirketler, tedarik zincirlerindeki belirsizliklere karşı dijital ikiz ve yapay zekâ tabanlı çözümlere hızla yöneliyor. TÜSAYDER Yönetim Kurulu Eş Başkanı Dr. Mehmet Sarıdoğan, savaşın tetiklediği satın alma ve tedarik krizlerine karşı şirketlerin tüm tedarik ağlarının sanal kopyalarını oluşturan sistemlerin kullanımının arttığını vurguluyor.
Savaşın tedarik zincirine etkisi
2026 Mart ayında ABD-İsrail ittifakı ile İran arasındaki çatışmaların tükenme noktalarından biri olarak görülen Hürmüz Boğazı trafiğinde ciddi düşüşlere yol açtı; Basra Körfezi'nden gelen akış neredeyse tamamen kesildi. Bu tıkanma, lojistik rotaların ve teslimat sürelerinin öngörülemez hâle gelmesine neden oldu. Şirketler artık sadece yüksek stokla ayakta kalmayacak, en akıllı stok yönetimini kurabilenler rekabet avantajı elde edecek, diyor Dr. Sarıdoğan.
Enerji şoku ve küresel borç baskısı
Dr. Sarıdoğan, enerji maliyetlerindeki artışın tedarik zincirlerinde domino etkisi yarattığını belirtiyor: "Petrol fiyatlarındaki her ani yükseliş, sadece nakliye maliyetlerini değil, petrokimyadan plastiğe, tekstilden gıdaya kadar binlerce kalem girdinin birim maliyetini yukarı çekiyor." IMF Ocak 2026 güncellemeleri ve IIF verileri bağlamında artan maliyetlerin, 348 trilyon dolar ile rekor kıran küresel borç stoku eşliğinde şirketlerin satınalma ve nakit akışı yönetimini zorlaştırdığına dikkat çekiliyor.
Mal ticaretinde daralma ve yeni tedarik stratejileri
Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre 2026 için mal ticareti hacim büyümesi beklentisi yüzde 0,5'e kadar gerilerken hizmet ticaretindeki dirençlilik yüzde 4,4 seviyesinde. Bu tablo, özellikle ithalata bağımlı üretim yapan şirketlerde maliyet ve teslimat belirsizliklerini artırıyor. Ayrıca 1 Ocak 2026 itibarıyla kalıcı hale gelen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, satınalma süreçlerine ek vergi ve raporlama yükü getiriyor.
Dijital İkiz: Ne yapıyor, hangi avantajları sağlıyor?
Dr. Sarıdoğan dijital ikizin rolünü şu şekilde özetliyor: "Bir şirketin tüm tedarik ağının sanal bir kopyasını oluşturan bu sistemler, \"Hürmüz Boğazı 3 ay daha kapalı kalırsa ne olur?\" veya \"Lojistik maliyetleri yüzde 50 artarsa hangi tedarikçiyi değiştirmeliyim?\" gibi sorulara saniyeler içinde yanıt verebiliyor." 2026 itibarıyla bu sistemlerin temsilci (agentic) nitelik kazandığı; liman kapanması durumunda rotaları otonom olarak değiştirebildiği veya navlun fiyatlarını yeniden müzakere edebildiği belirtiliyor. Başarılı şirketlerin ayırıcı özelliği, depoyu doldurmaktan ziyade hangi üründen ne kadar stok tutulacağını dijital ikizlerle belirleyebilmeleri olacak.
Just-in-Time'den Just-in-Case'e: Satın almada paradigma değişimi
Dr. Sarıdoğan, geleneksel "Just-in-Time (JIT)" modelinin sürdürülebilirliğinin zayıfladığını ve şirketlerin "Just-in-Case (JIC)" yani stratejik stoklamaya yöneldiğini belirtiyor: "Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık ve Kızıldeniz’deki saldırılar, lojistik sürelerini uzattı ve öngörülebilirliği ortadan kaldırdı. Bu durum, şirketleri ‘Her İhtimale Karşı’ (Just-in-Case -JIC) modeline, yani stratejik stoklamaya yöneltti." Ancak Sarıdoğan, burada kritik farklılığın stok miktarı değil, akıllı stok yönetimi olduğunu vurguluyor.
TÜSAYDER'in yönlendirmesi ve sektör zirvesi
Dr. Sarıdoğan sözlerini şu ifadelerle tamamlıyor: "Satın alma bir savunma hattıdır" ve "Bizler, İran’dan gelen kritik bakır, alüminyum ve plastiklerin alternatiflerini oluştururken, aslında ekonomik bağımsızlığımızı tahkim ediyoruz." TÜSAYDER, üyelerini "Dijital İkizler" ve "Otonom Tedarik Ajanları" ile donatarak krizleri önceden tespit eden aktörlere dönüştürmeyi amaçlıyor.
XIII. Satın alma ve Tedarik Yönetimi Zirvesi: Yapay zekâ ve agentic procurement
Yapay zekânın satın alma süreçlerindeki etkisi 11 Nisan tarihinde Wyndham Grand İstanbul Levent'te düzenlenecek "Satın Almanın Yeni Çağı" temalı XIII. Satın alma ve Tedarik Yönetimi Zirvesi'nde tartışılacak. Zirvenin dikkat çeken oturumu "Agentic Procurement: AI Süreç Madenciliği ile Otonom Satınalma" panelinde Mindzie CEO’su James Henderson konuk olacak; oturumun moderatörlüğünü TÜSAYDER Yönetim Kurulu Üyesi Şenol Altuntaş yapacak. Panelde, talepten siparişe uzanan süreçlerin yapay zekâ ajanlarıyla nasıl otomatikleştirildiği ve hata payının nasıl azaldığı canlı akışlarla gösterilecek.
Satın alma profesyonelleri ve tedarik zinciri paydaşları, 2026'nın ekonomi-teknoloji haritasında yer almak ve sektördeki dönüşümü izlemek için zirveye katılabilecek. Kayıtlar ücretsiz olarak tusayder.org üzerinden yapılabiliyor.
TÜSAYDER YÖNETİM KURULU EŞ BAŞKANI DR. MEHMET SARIDOĞAN
