Sakarya Üniversitesi'nden uyarı: sanal kumar "sessiz bağımlılık" olarak yayılıyor
Sakarya Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Anabilim Dalı Dr. Öğretim Üyesi Elif Yöyan, dijital platformlarda hızla yayılan sanal kumar tehlikesine dikkat çekti. Yöyan, bu eğilimi alkol veya madde bağımlılığına benzeterek 'görünür olmaması' nedeniyle 'sessiz bağımlılık' olarak nitelendirdi.
Erişim kolaylığı ve anonimlik bağımlılığı körüklüyor
Yöyan, sanal kumar sitelerinin 24 saat erişilebilir olmasının bağımlılığı artıran temel etkenlerden biri olduğunu belirtti. Buna göre bağımlı bireyler neredeyse 7/24 telefon veya bilgisayar başında zaman geçiriyor; dışarıdan bakıldığında ise faaliyetleri gizli kalıyor. Yöyan bu durumu şöyle özetledi: 'Sanal kumara elimizdeki telefon ya da bilgisayarlarla her an ulaşabiliyor olmamız ve bu sitelerin kumarı sanki bir oyunmuş gibi sunuyor oluşu, erişim kolaylığı ile beraber yaygınlaşmasına neden oldu.'
Gençleri riskli kılan beyin gelişimi
Gençlerin riskli davranışlara daha yatkın olduğuna dikkat çeken Yöyan, insan beyninin düşünme, karar verme ve risk değerlendirme yeteneklerinin genellikle 25 yaşın sonuna doğru tamamlandığını söyledi. Bu nedenle ergen ve genç erişkinlerde prefrontal korteksin tam gelişmemiş olmasının haz odaklı kararları öne çıkardığını vurguladı.
Tedavi yaklaşımı: bilişsel davranışçı terapiler ve çok yönlü değerlendirme
Yöyan tedavi süreçlerinde bilişsel davranışçı terapilerin etkili olduğunu belirtti. Tedavi planının ilk aşamasında danışanın sanal kumara yatırdığı para, harcadığı zaman ve enerjinin matematiksel olarak görünür hale getirildiğini aktardı: 'Sanal kumardan ne kadar para yatırdığını, oraya ne kadar zaman ve enerji harcadığını, ne kadar kaybettiğini matematiksel olarak görünür bir kanıt haline getiriyoruz.'
İlerlemede kişinin hangi duygusal veya sosyal nedenlerle kumara yöneldiği araştırılıyor; sıkıntı, yalnızlık veya borcu kapatma çabası gibi tetikleyiciler sık görülüyor. Ayrıca tedavide altyapı psikopatolojileri (depresyon, kaygı bozukluğu, dürtü kontrol bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi) tespit edilirse, tedavi bu bozuklukların iyileştirilmesine göre şekillendiriliyor ve gerekirse psikiyatrik destek ile ilaç tedavisi de kullanılabiliyor. Yöyan, tedavinin uzun sürebileceğini ancak danışan ve ailenin destekleyici rolünün başarının anahtarı olduğunu vurguladı.
Aileler hangi değişikliklere dikkat etmeli?
Yöyan, ailelerin hem finansal hem de ruhsal belirtileri izleyerek bağımlılığı erken fark edebileceğini söyledi. Öne çıkan işaretler arasında kredi kartı ekstrelerinde açıklanamayan harcamalar, beklenmedik para giriş-çıkışları, bankalardan çekilen krediler, evden küçük miktarda paraların kaybolması veya çevreden sürekli borç istenmesi sayıldı. Ruhsal değişikliklerde ise kazanım anlarında mutluluk ve umut; kayıp anlarında ise sinirlilik, umutsuzluk ve içe kapanma belirtilerinin öne çıktığına dikkat çekildi. Bu bulguların açıklanamaması durumunda ailelerin müdahale etmesi önerildi.
Sonuç: Dr. Öğr. Üyesi Elif Yöyan'a göre sanal kumarın yaygınlaşması; anonimlik, sürekli erişim ve gençlerin gelişimsel özelliklerinin birleşimi ile bağımlılık riskini artırıyor. Etkili müdahale, kapsamlı değerlendirme, bilişsel davranışçı terapiler ve aile desteğini içeriyor.
TEKNOLOJİNİN GELİŞMESİ VE İNTERNETE ERİŞİMİN KOLAYLAŞMASI, MODERN ÇAĞIN YENİ BAĞIMLILIK TÜRÜNÜ DE BERABERİNDE GETİRDİ
