Rizeliler ayı saldırılarına karşı atadan kalma 'carimangana' kurdu
Proje ve karşılaşılan sorun
Rize’nin Pazar ilçesinde yaşayan Mustafa Çatan, Yusuf Çatan ve İbrahim Ergül, çay tarımına ek gelir sağlamak amacıyla yörede "likapa" veya "mavi yemiş" olarak bilinen yaban mersini bahçesi kurdu. Tarım ve Orman İl Müdürlüğü desteğiyle tesis ettikleri bahçede fidanların büyümesiyle hasata başladılar; ancak kısa süre sonra bahçeler ayıların hedefi haline geldi.
Atalardan kalma çözüm: carimangana
Ayıların bahçelere girip zarar vermesi üzerine üreticiler, yörede "carimangana" adıyla bilinen atadan kalma bir düzenek kurdu. Sistem, uzun bir ağacın bir bölümünün oyulup havuz biçimine getirilmesi; orta noktadan tahterevalli şeklinde sabitlenmesi ve havuzun üzerine suyun akmasını sağlayacak düzenin kurulması esasına dayanıyor.
Çalışma prensibi
Üreticiler, havuzun altına odun değdiğinde ses çıkaracak tenekeler yerleştirdi. Su akmaya başlayınca havuz doluyor ve ağacın ağırlık merkezinin değişmesiyle ağaç yere iniyor. Suyun boşalmasıyla ağaç tekrar yukarı çıkarken tenekelere çarpıyor ve yüksek bir ses oluşuyor; bu ses ayıları ürkütüp bahçelere yaklaşmalarını engelliyor.
Üreticilerin görüşleri
Mustafa Çatan uygulamanın gerekçesini şöyle anlattı: "Ancak çok meşakkatli bir iş bu. Yağışlı bir bölgede yaşıyoruz. Soğuk hava depomuz olmayınca toplayıp hemen tüketilmesi gerekiyor. Bunun üzerine bir de ayı saldırılarına maruz kaldık. Likapa fidanlarımızı koparıp, bahçeyi talan etmeye başladı. Şimdiye kadar böyle bir şey olmuyordu. Geçen yıl bir kez saldırı olmuştu. Bu yıl ise üst üste ayı saldırıları başlayınca, atalarımızın geçmiş dönemde kullandığı ilkel bir ayı savar sistemi kurduk. Şimdilik işe yaradı. Bakalım ilerleyen süreçte bir sıkıntı yaşar mıyız bilemiyoruz."
İbrahim Ergül ise düzeneği tanımlayarak, "Biz buna ayı savar diyoruz. Geçmiş yıllarda atalarımız ektikleri patates ve mısırları yaban hayvanlarından korumak için bunu yapardı. Suyun çanağı doldurması ve ağırlık artınca boşalıp tekrar geri basması ile çıkan çarpışmadan kaynaklı ses, ayıyı ürkütüp, bu alana gelmesini engelliyor" dedi.
Yusuf Çatan da uğradıkları zararı ve ürünün zorluğunu vurgulayarak, "Likapa, üretmesi ve toplaması çok zahmetli bir ürün. Bazı arkadaşlarımız 'Biraz getirsen' diyor. 'Çık topla, ye' diyorum. Tek tek elle toplanıp muhafaza edilmesi gerekiyor. Bu kadar emek verdiğimiz, gözümüz gibi baktığımız ürünün bir de ayı saldırısına uğraması hepimizi üzdü. Mahvetti ortalığı" ifadelerini kullandı.
RİZE PAZAR'DA TARIM MÜDÜRLÜĞÜ DESTEĞİYLE KURULAN MAVİ YEMİŞ (LİKAPA) BAHÇESİ, AYI SALDIRISINA UĞRARKEN, ÜRETİCİLER ÇÖZÜMÜ ATALARDAN KALMA İLKEL YÖNTEM OLAN ‘CARİMANGANA'DA BULDU
