Rize'de 40 Yıldır Şemsiye Tamiri: Orhan Tarlacı'nın Hikayesi
Rize'nin son şemsiye tamircisi olarak tanınan 61 yaşındaki Orhan Tarlacı, babasından öğrendiği şemsiye tamiri ve lehim işlerini yaklaşık 40 yıldır sürdürerek kentte nadir kalan bir zanaati ayakta tutuyor. Türkiye'nin en yağışlı şehirlerinden biri olan Rize'de şemsiye hem gündelik yaşamın gereği hem de kent kültürünün simgelerinden biri olmaya devam ediyor.
Mesleğin kökeni ve aile mirası
Tarlacı, mesleğe çocuk yaşlarda çinko oluk, lehim ve tamir işleriyle başladığını, bu zanaatın dededen babaya geçtiğini belirtiyor. Eskiden çatı olukları ve sac işleri yoğunken, zaman içinde lehim işlerinin azaldığını, son 40 yılda ise ağırlıklı olarak şemsiye tamiri ile uğraştığını ifade ediyor. Kendisi aynı dükkânda yıllardır çalışıyor ve elinden geldiğince mesleği devam ettirmeye özen gösteriyor.
Müşteri ağı ve talep
Tarlacı'ya yalnızca Rize'den değil, Artvin'den Trabzon'a kadar birçok yerden şemsiye getiriliyor; yaz aylarında İstanbul'da yaşayan Rizelilerin bile bozuk şemsiyelerini tamir ettirmek için getirdiği anlatılıyor. İş yoğunluğunun özellikle yağmurlu dönemlerde arttığını, kış aylarının tamir talebi için daha hareketli geçtiğini söylüyor.
Malzeme kalitesi ve tüketim değişimi
Tarlacı, eski şemsiyelerin parçalarının çelik gibi dayanıklı malzemelerden olduğunu, günümüz ürünlerinde ise birçok parçanın plastikleştiğini vurguluyor. Ucuz ithal ürünlerin yaygınlaşmasıyla birlikte şemsiyelerin ömrünün kısaldığını belirtiyor ve örnek olarak bazı şemsiyelerin 350–400 lira seviyesine ulaştığını, buna rağmen kalitenin düştüğünü aktarıyor. Dükkanında hâlâ eski tip parçalar bulunduğunu ve yeni satın alınan bazı şemsiyelerin bile kolayca kırıldığını dile getiriyor.
İşin zorlukları ve gelecek kaygısı
Şemsiye tamirinin sabır gerektirdiğini söyleyen Tarlacı, bazı şemsiyelerin 8 telli, bazılarının 16 telli olduğunu, tamirin el ve zaman isteyen bir iş olduğunu vurguluyor: "Şemsiye tamiri sabır işi." Gençlerin bu tür zanaatlere ilgi göstermemesi ve çırağın yetişmemesi nedeniyle mesleğin devamı konusunda endişeli. Kendi oğullarından birinin zaman zaman yardım ettiğini ama ikisinin de başka işlerde çalıştığını belirtiyor.
Ustanın bakışı ve günlük yaşam
Emekli olduğunu, şemsiye tamirciliğini artık geçim kaynağı olarak görmediğini, fakat işi zevkle yaptığını söyleyen Tarlacı, gelen müşterilerin dua ettiğini ve kendisinden işi bırakmamasını rica ettiklerini aktarıyor. Rize'de insanların hava durumuna bakmadan evden şemsiyeyle çıktığını, kent kültüründe şemsiyenin önemli bir yer tuttuğunu ifade ediyor: "Rize'de şemsiyesiz dışarı çıkılmaz."
Sonuç olarak Orhan Tarlacı, yağmurun eksik olmadığı Rize'de hem yurttaşların şemsiyelerini onarmaya devam ediyor hem de kaybolmaya yüz tutmuş bir zanaati yaşatıyor. Ustanın sözleri, küçük atölyelerin yerel kültür ve pratik ihtiyaçlar açısından taşıdığı değeri yansıtıyor.
RİZE'DE 40 YILDIR ŞEMSİYE TAMİRİ YAPAN ORHAN TARLACI, BABASINDAN ÖĞRENDİĞİ MESLEĞİ YAŞATMAYA ÇALIŞIYOR.
