Rize’de Gün Yüzüne Çıkan Kemer Köprünün Kitabesi Sırrı Aydınlandı
Rize Belediyesi tarafından başlatılan yol çalışmaları kapsamında, Merkez Cumhuriyet Caddesi’nden başlayıp Kale Mahallesi ve Yağlıtaş Mahallesi’ne uzanan güzergahta yer alan tarihi kemer köprünün üzeri yeniden açıldı. Köprünün bazı bölümleri 1940’lı yıllarda, tamamı ise 1960’lı yıllarda örtülmüştü.
Osmanlıca kitabe ve tarihleme
Yürütülen kazı ve temizleme çalışmaları sırasında köprünün üzerinde bulunan Osmanlıca kitabe gün ışığına çıktı. Kitabede köprünün 28 Ağustos 1888 (20 Zilhicce 1305) tarihinde yapıldığı, bunun Zırhzade Hacı İzzet Efendinin hayrına gerçekleştirildiği belirtildi.
Rizeli Araştırmacı-Yazar Recep Koyuncu, kitabeyi okuduktan sonra bulguyla ilgili şu değerlendirmeyi paylaştı: "Eski Rize fotoğraflarında köprünün fotoğrafı elimizde mevcuttu fakat önceki yıllarda buranın üzerinin örtülmesi neticesinde bugün köprü gün ışığına çıktı ve kitabesini bulup okuduk. Kitabesine bakarak 1888 tarihinde yapıldığını tespit ediyoruz. O dönemde Bağdat’ta ticaretle meşgul olan Zırhzade Hacı İzzet Efendi’nin vefatından beş yıl sonra varisleri tarafından, babalarının yapılmış olduğu bir vasiyet uğruna, bu köprü ile adı anılsın diye imar edilmiş."
Kitabede yer alan şiir ve isimlendirme
Koyuncu, kitabede yer alan beyitlerin Rize’nin tanınmış şairlerinden Şakir Agâhi Efendi tarafından yazıldığını belirtti: "Bizim için önemi daha da önemini arttıran hususlardan bir tanesi de şu; kitabenin beytini Şakir Agâhi Efendi adındaki ünlü Rizeli şair yazmış. Kitabenin net tarihi 20 Zilhicce sene 1305, miladi olarak 28 Ağustos 1888 yılına tekabül etmekte. Son kısmında tarih düşürme gerçekleşmiş ve Zırhzade Hacı İzzet Efendi’nin himmetinin devam edebilmesi için varisleri tarafından yaptırılmış olan bir köprüdür."
Tarihsel kayıtlar ve asıl ad
Köprü halk arasında "Çıtanın Köprüsü" olarak bilinse de tapu kayıtlarında asıl adının Çıtağan Köprüsü olarak geçtiğini vurgulandı. Koyuncu, "1583 tarihli Tapu Tahrir defterindeki belgelere göre burada mevcut bir köprü zaten vardı. Fakat zaman içerisinde yıkılmasından sonra bu şahsın adının anılması için yerine bu köprü yapılmış ve kayıtlarda köprünün ismi Çitağan Köprüsü olarak geçmektedir" dedi.
Köprüyü vakfeden kişi ve ticari bağlantılar
Koyuncu, kitabede geçen isme ilişkin olarak şunları aktardı: "Zırhzade Hacı İzzet Efendi o dönemde Rize’de bir esnaf ve Bağdat’tan bizim İhtisas Kütüphanesi arşivimizdeki belgelere göre kumaş ticaretiyle uğraşan, Tatoğlu isimli aileyle beraber kumaş ticareti yapan bir esnaf. Kitabede yazdığına göre öğrendiğimiz Bağdat’ta zaten vefat ediyor kendisi. Mutlaka bir ticari alışveriş için Bağdat’a gitmiş ve orada vefat etmiş. Mezarı Rize’de değil yani."
Bulunan kitabe, köprünün inşa nedenine, yapım tarihine ve bağlantılı isimlere dair somut bir belge sağlayarak bölge tarihine ışık tutuyor. Yol çalışmaları ilerledikçe, koruma ve belgeleme adımları ile köprünün tarihsel değeri ve çevresel bağlamı daha ayrıntılı olarak ele alınacak.
RİZE’DE YOL ÇALIŞMASIYLA YENİDEN GÜN YÜZÜNE ÇIKARTILAN KEMER KÖPRÜNÜN OSMANLICA KİTABESİ ORTAYA ÇIKINCA SIRRI ÇÖZÜLDÜ.
