Rize'de 40 Yıldır Şemsiye Tamiri Yapan Usta Orhan Tarlacı
Türkiye'nin en yağışlı şehirlerinden biri olan Rize'de, şemsiye hem günlük yaşamın gereği hem de kent kültürünün simgelerinden biri. 61 yaşındaki Orhan Tarlacı, yaklaşık 40 yıldır aynı dükkanda, babasından öğrendiği şemsiye tamirciliğini sürdürüyor. Tarlacı, Artvin'den Trabzon'a, hatta İstanbul'dan gelen bozuk şemsiyelerle mesleğini yaşatmaya çalışıyor.
Babasından kalan zanaat: çinko, lehim ve şemsiye tamiri
Çocukluğundan itibaren çinko oluk, lehim ve çeşitli tamir işleriyle uğraştığını anlatan Tarlacı, mesleğin aileden kendisine geçtiğini ifade ediyor. "Çocukluğumdan beri çinko, oluk ve lehim işleriyle uğraşıyorum. Bu bizim dede mesleğimiz. Dededen babaya, babadan da bize kaldı," diyen Tarlacı, zamanla çinko ve lehim işlerinden şemsiye tamirine ağırlık verdiğini belirtiyor.
Tarlacı, bölgede benzer işi yapan ustaların azaldığını ve özellikle Rize merkezde şu an kendisinin son usta olduğunu vurguluyor: "Şu anda biliyorsunuz Rize'de şemsiye tamircisi yok. Eskiden vardı. Bakırcılar Sokağı'nda vardı mesela. O ustalar da yıllar önce vefat etti."
Uzaklardan gelen müşteriler ve kırılgan ürünler
Tarlacı'ya Hopa'dan Trabzon'a kadar birçok yerden şemsiye geliyor; yazın memlekete gelenler İstanbul'dan bile bozuk şemsiyelerini getirdiğini söylüyor. "Yazın memlekete gelenler bozulan şemsiyelerini topluyor, getirip bana yaptırıyor," ifadelerini kullanıyor.
Ustanın dikkat çektiği bir diğer nokta ise günümüz ürünlerinin dayanıklılığı: "Eskiden kaliteli şemsiyeler vardı. Onların parçaları çelik olurdu. Şimdi hepsi plastik. Şimdi öyle oluyor ki adam dükkandan sıfır şemsiye alıyor, müşteriye gösterirken şemsiye kırılıyor." Bu durum, hem tamire olan talebi hem de tamirin önemini artırıyor.
Günlük hayatın parçası: Rize'de şemsiye kültürü
Tarlacı, Rize'de insanların hava durumuna bakmadan şemsiyeyle evden çıktığını anlatıyor: "Burası Rize. Yağmurun başkenti. Burada insanlar evden çıkarken şemsiyesiz çıkmaz. Hava açık diye güven olmaz." Bu alışkanlık, kentte şemsiye tamirine sürekli bir ihtiyaç oluşturuyor.
Emeklilik, işin zorlukları ve gelecek kaygısı
Emekli olduğunu söyleyen Tarlacı, şemsiye tamirciliğini severek yaptığını ancak bunun tek başına geçim kaynağı olmadığını belirtiyor: "Ben emekliyim. Şükürler olsun. Bu işi geçim kaynağı olarak yapmıyorum artık. Harçlığımız çıkıyor işte. Ama sadece şemsiye tamiriyle ev geçindirmek zor. O yüzden lehim işi de yapıyoruz."
Şemsiye tamirinin sabır gerektirdiğini anlatan usta, işin teknik zorluklarını şöyle özetliyor: "Şemsiye tamiri sabır işi. Bazı şemsiyeler 8 telli, bazıları 16 telli oluyor. İçine el bile zor giriyor. Bazen tamir ederken 10 dakika uğraşıyorum, olmuyor, bırakıyorum. Sonra biraz bekleyip tekrar başlıyorum."
Gençlerin bu mesleğe ilgi göstermemesi Tarlacı'nın en büyük endişesi: "Benim iki tane oğlum var. Birisi biraz yapar ama başka yerde çalışıyor. Diğeri de başka işte çalışıyor. Bizden sonra ne olur bilmiyorum. Şimdiki gençler bu işe yanaşmıyor. 'Şemsiye tamirciliği mi olur?' diyorlar."
Müşterilerin güveni ve ustanın kararlılığı
Müşterilerinin kendisine sık sık teşekkür ve dua ettiğini söyleyen Tarlacı, hizmete devam etme niyetini koruyor: "Allah sağlık verdiği sürece de yaparım herhalde. Ölene kadar devam ederim diye düşünüyorum." Kadın müşterilerin özellikle tamire getirdiği şemsiyelerin sayısının arttığını belirterek, pahalanan şemsiyelerin tamir edilerek değerlendirildiğini vurguluyor: "Poşet poşet bozuk şemsiye getiriyorlar. 'Bunları atmaya kıyamıyoruz' diyorlar."
Sonuç olarak, Rize'de yağmurun eksik olmadığı bir ortamda, Orhan Tarlacı hem insanların şemsiyelerini onarıyor hem de kaybolmaya yüz tutmuş bir zanaati ayakta tutmaya çalışıyor. Bu küçük dükkân, yerel bir ihtiyaçla birlikte kuşaklar arası meslek aktarımının da izlerini taşıyor.
(KA-ÖS-Y)
Yağmurun başkentinde 40 yıllık şemsiye tamircisi
