Otizm spektrum bozukluğu nedir?
Medical Park Ordu Hastanesi’nden Psikolog Ferahnaz Şeyma Yılmaz, Otizm Spektrum Bozukluğu’nun erken çocukluk döneminde ortaya çıkan nörogelişimsel bir farklılık olduğunu belirtiyor. Bu durum; sosyal iletişim, sosyal etkileşim ve davranış alanlarında çeşitli farklılıklarla kendini gösteriyor.
Uzmanın bakışı
Psk. Yılmaz, otizmin kesin nedeninin henüz tam olarak saptanamadığını, ancak genetik yatkınlığın önemli rol oynadığına işaret etti. Erken yaşlarda belirti verebilen bu tablo, sosyal iletişim zorlukları ve sınırlı, tekrarlayıcı davranış örüntüleri ile karakterize ediliyor.
Erken belirtiler
Psk. Yılmaz'ın aktardığı en sık gözlemler arasında göz teması kurmama, ismine tepki vermeme, konuşmada gecikme, iletişim kurmada güçlük ve akranlarla etkileşimde zorluk yer alıyor. Ayrıca tekrarlayıcı hareketler, aynı oyuncakla sürekli aynı şekilde oynama, dönen nesnelere yoğun ilgi ve rutinlerdeki değişime aşırı tepki sık bildirilen özellikler arasında.
Araştırma ve yaygınlık
Psk. Yılmaz, 2025 yılında açıklanan ve 2022 yılı sürveyans verilerine dayanan araştırmalara atıfta bulunarak, ABD’de her 31 çocuktan birine Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı konulduğunu, bunun bildirilen en yüksek yaygınlık oranı olduğunu söyledi. Artan farkındalık ve tanı yöntemlerindeki gelişmelerin erken fark etmeyi kolaylaştırdığına dikkat çekti.
Dil, davranış ve günlük yaşam etkileri
Otizm tanısı alan çocuklarda dil gelişimi beklenenden farklı seyredebilir; bazı çocuklarda konuşma hiç gelişmeyebilir, bazılarında ise gecikmeli olarak ortaya çıkabilir. İfade güçlükleri zaman zaman öfke nöbetleri, davranış problemleri ve kriz anlarında problem çözme zorluklarına yol açabiliyor.
Aynı zamanda beslenme alışkanlıklarında sınırlı tercihler, belirli yiyeceklerden kaçınma veya rutinlere sıkı bağlılık gözlenebiliyor. Bu özellikler, günlük yaşam aktivitelerinde aile desteği gereksinimini artırabiliyor.
Tanı süreci ve müdahalenin önemi
Psk. Yılmaz, erken tanı ve bireye özel eğitim desteğinin çocukların sosyal iletişim becerileri ve günlük yaşam becerilerindeki ilerlemeyi olumlu etkilediğini vurguluyor. Değerlendirme ve eğitim planlamasının kişiye özel yapılmasının büyük önem taşıdığını belirtti; çünkü her bireyin güçlü yönleri ve destek ihtiyaçları farklılık gösteriyor.
Ailelere öneriler
Yılmaz, ailelere şu uyarılarda bulundu: Çocuğunuzda göz teması kurmama, ismine tepki vermeme, konuşmada gecikme, tekrarlayıcı davranışlar veya akranlarıyla iletişimde güçlük gibi belirtiler görüyorsanız vakit kaybetmeden bir uzmana başvurun. Erken değerlendirme çocukların ihtiyaç duyduğu destek programlarına daha erken erişmesini sağlayabilir ve gelişim sürecinde anlamlı katkılar sunabilir.
Kapanış
Otizmin bir hastalık değil, nörogelişimsel bir farklılık olduğu hatırlatılıyor. Geçmişte ayrı başlıklar altında değerlendirilen tanılar artık Otizm Spektrum Bozukluğu çatısı altında ele alınıyor ve bu farklılığın doğru değerlendirme ile desteklenmesi önem taşıyor.
PSİKOLOG FERAHNAZ ŞEYMA YILMAZ
