Yatağan: Savaş aleti değil, kimlik ve ustalık eseri
Kılıç ustası ve araştırmacı Murat Polat, Osmanlı'dan günümüze ulaşan yatağan kılıçlarını Kemeraltı Çarşısı'ndaki antika dükkanında sergilediği parçalar üzerinden anlattı. Polat, kulaklı kabza, gövdesindeki derin kavis ve yüzeyindeki nakışların yatağanı yalnızca bir silah olmaktan çıkarıp sahibinin kimliğini yansıtan bir nesne haline getirdiğini vurguladı.
Ters kavisin sırrı: 'Kurt dişi' etkisi
Yatağanı dünyadaki diğer kılıçlardan ayıran en belirgin özellik, içe doğru yönelen ters kavisidir. Polat'a göre bu tasarım rastgele değildir: ağırlık merkezi ucuna yakın olan yatagan, darbeye balta benzeri bir yıkıcılık katar. Ters eğim, karşı tarafın silahını kenetleyip etkisiz hale getirmede avantaj sağlar. Polat, 'Geleneksel kılıçlar savurma odaklıyken, yatağanın ağırlık merkezi uç kısmına yakındır. Bu, darbeye balta benzeri bir yıkıcılık katar' diyerek tasarımın amacını özetledi.
Kulaklı kabza: El ile bütünleşen tasarım
Yatağanın en tanınan unsuru olan kulaklı kabza, genellikle kemik, fildişi veya boynuzdan yapılır. Polat, bu kulakların estetikten öte işlevsel olduğunu belirterek kabzanın sert vuruşlarda elden kaymayı engellediğini ve savaşçının kılıçla adeta tek vücut olmasını sağladığını söyledi. Polat, yatağan üzerindeki işlemelerin derin anlamlar taşıdığına da dikkat çekti: üzerinde yer alan 'Fetih' ve 'Nadi Ali' dualarının savaşçının manevi gücünü pekiştirdiğini, 'Amel-i' ibaresinin ise ustanın imzası niteliğinde olduğunu ifade etti.
Yatağan'ın kökeni ve kültürel yeri
Adını Denizli'nin Serinhisar ilçesine bağlı Yatağan kasabasından alan bu kılıç, Osmanlı ordusunun 'kul' sisteminde yaygın olarak kullanılan bir parça oldu. Polat, yatağanı 'Türk kılıç sanatının ulaştığı en rafine nokta' olarak tanımlayarak, hem dayanıklılığı hem de estetiğiyle dönemin disiplin ve zevk anlayışını temsil ettiğini belirtti. Bugün birçok yatağan müze koleksiyonlarında sergileniyor; Polat'a göre onlar yalnızca antika değil, bir devletin estetik ve askeri kültürünün somut izleridir.
Polat'ın gözünden yatagan: Yatağan, hem sahada kullanılan etkili bir araç hem de sahibinin inanç ve zevkini taşıyan işçilik örneğidir. Gümüş kakmalar, mercan süslemeler ve bitkisel motifler yataganı sıradan bir silahın ötesine geçirir ve onu bir sanat eserine dönüştürür.
TARİHİ KEMERALTI ÇARŞISI'NDA ANTİKA DÜKKANI İŞLETEN KILIÇ USTASI VE ARAŞTIRMACI MURAT POLAT
