Osmanlı’dan miras kedi sevgisi İstanbul’un cami avlularında yaşıyor
Osmanlı Cihan Devleti’nden günümüze uzanan canlıya hürmet geleneği, İstanbul’un tarihi cami avlularında yaşamaya devam ediyor. Şehrin simgeleri arasında gösterilen kediler, özellikle tarihi yarımadada cami avlularında güvenle yaşamlarını sürdürürken, vatandaşlar tarafından gönüllü olarak besleniyor. Şehzadebaşı Camiinin avlusunda kaydedilen görüntüler, kedilerin güneşli havadaki anlarını gözler önüne serdi.
Vakıf geleneği ve şehir yaşamında somut uygulamalar
Osmanlı’daki hayvanlara yönelik merhamet anlayışı, yalnızca bireysel bir duyarlılık değil; vakfiyelerde yer alan düzenlemelerle kurumsal ve hukuki zemine dayanmaktadır. Metinde belirtildiği üzere cami, külliye ve imaret gelirlerinden sokak hayvanlarına pay ayrılması; sebiller ve yemlikler ile kedilere ayrılan alanlar bu yaklaşımın somut örneklerindendir. Ayrıca, Cuma günleri yük hayvanlarının çalıştırılmaması gibi gelenekleşmiş uygulamalar, hayvan haklarının toplumsal bilinçle korunduğunu gösteriyor.
Tarihçi Zafer Bilgi’nin değerlendirmesi
İstanbul Üniversitesi Öğretim Görevlisi Tarihçi Zafer Bilgi Osmanlı’daki hayvan sevgisinin köklü bir medeniyet anlayışına dayandığını vurguluyor: "Kedi bizim canlıya hürmet hissiyatımızın vücuda bulmuş hali aslında. Osmanlı’da da Selçuklu’da da yalnızca kediler değil, hayvanatın genelinde bu hassasiyet var. Camiler ve külliyeler inşa edilirken hayvanların da ihmal edilmemesi söz konusu oluyor. Sultan Bayezid Camii’nin vakfiyesine baktığımızda, daha cami yapılmadan çevredeki kedilerin, köpeklerin ve kuşların rızkının nasıl temin edileceğinin yazıldığını görüyoruz. Bu, Osmanlı’nın hayvanata bakışını açıkça ortaya koyuyor. Kediyi incitmek, yapılan ibadete aykırı kabul ediliyor. Yabancıların şehri bu yönüyle hayranlıkla karşıladığını belirterek, "Biz şehri bir ev gibi görüyoruz. Evimizin içinde nasıl misafir ağırlıyorsak, şehirde de kedileri öyle ağırlıyoruz. Camilerin avluları güvenli alanlar olduğu için kediler burada mesken tutuyor. Şehzade Mehmet Camii’nde, Süleymaniye’de ve bilhassa Fatih Camii’nde yoğun şekilde görülmeleri bu yüzden" ifadelerini kullandı.
Gönüllü uygulama: Şehzadebaşı’nda bakım ve besleme
Şehzadebaşı Camii ve çevresinde uzun süredir gönüllü olarak kedileri besleyen İsa Yüce, pandemi döneminde başladığı çalışmayı sürdürdüğünü anlatıyor: "Burada önce birkaç kedi vardı, zamanla çoğaldılar. 80-100’e yakın kedi var, ana merkez burası. Her gün mama ve et getiriyorum. Arabamın sesini bile tanıyorlar, geldiğimde koşarak geliyorlar. Arkadaşlarımız da destek oluyor; hastaneye götürüyor, kısırlaştırıyor, özel mama getirenler var. Günümüz bu şekilde geçiyor. Sultangazi’den Beyazıt’a, Unkapanı’ndan Edirnekapı’ya kadar birçok noktada kedilere yemek götürüyorum. Hiç boş vaktim olmuyor. Bu işi gönüllü yapıyorum. Caminin bahçesi kedilerle daha güzel. Doğal ortamları gibi oluyor".
Değerlendirme: Metin, Osmanlı döneminden gelen vakıf ve merhamet geleneğinin belgelerle desteklenen yönlerini ve günümüzde bunun gönüllü inisiyatiflerle sürdürülüşünü ortaya koyuyor. Tarihçi ve gönüllü örnekleri, cami avlularının hem korunma hem de toplumsal yakınlık mekânı olarak işlevini koruduğunu gösteriyor.
OSMANLI CİHAN DEVLETİ'NDEN GÜNÜMÜZE UZANAN CANLIYA HÜRMET GELENEĞİ, İSTANBUL'UN TARİHİ CAMİ AVLULARINDA YAŞAMAYA DEVAM EDİYOR.
