Ortaokul öğrencilerinin sokak lambasına entegre hava temizleme sistemi
Zonguldak İbrahim Fikri Anıl Ortaokulu İFA Teknoloji Kulübü öğrencileri, hava kirliliğine çözüm sunmak amacıyla sokak lambalarına entegre edilebilen bir hava temizleme sistemi geliştirdi. Proje, Avrupa Birliği destekli Black Sea Basin Airquest yarışması kapsamında hazırlandı ve hem enerji tasarrufu hem de zehirli gazların filtrelenerek temiz hava koridorları oluşturulması hedeflerini taşıyor.
Öğrenciler ve proje süreci
Projenin danışmanlığını yapan Fen Bilimleri Öğretmeni Murat Kara öncülüğünde 8. sınıf öğrencileri Yusuf Doruk ve Deha Eren Örenli ile 6. sınıf öğrencileri Atabey Arın Kesik ve Bade Angın projeyi geliştirdi. Öğrenciler fikir üretme, tasarım ve uygulama aşamalarında aktif rol aldı. Öğretmen, bu süreçte öğrencilerin problem çözme, uluslararası iletişim ve sergi deneyimi gibi kazanımlar elde ettiğini vurguladı.
Çalışmanın çıkış noktası
Proje, Zonguldak için mevcut hava kirliliği verilerinden yola çıkarak şekillendi. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre uzun vadeli sınır 5 mikrogram/metreküp, kısa vadeli sınır 15 mikrogram/metreküptür. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı verilerine göre Zonguldak'ta ölçülen değer 61 mikrogram/metreküp olup, metinde belirtildiği üzere yasal sınırın 12 katı olarak ifade edildi. Bu veriler, çözümün ekonomik, hızlı ve alan tasarrufu sağlayan bir uygulama ile hayata geçirilmesi kararını destekledi; bu yüzden sokak lambalarına entegrasyon tercih edildi.
Teknik özellikler
Sistemde bir foto direnç kullanılarak ışık fonksiyonu otonom hâle getirildi; güneş varken ışıklar kapanıyor, olmadığı zaman açılıyor ve böylece ışık üzerinden enerji tasarrufu sağlanıyor. Tasarım hibrit enerji esasına dayanıyor: öncelikle güneş enerjisi kullanılıyor, fazlalık enerji bataryaya aktarılıyor ve güneş enerjisinin yetersiz kaldığı durumlarda şehir elektriğine geçiş sağlanıyor. Cihazın tabanında yer alan gaz sensörü her saniye havayı ölçüyor, ölçüm verisi Arduino karta iletiliyor, Arduino röleyi aracılığıyla fana kumanda ederek içerde hava sirkülasyonu ve vakum etkisi oluşturuyor. Kirli hava HEPA filtreden geçirilerek temizleniyor; sistemin insanlar ve hayvanlar için katkı sağlaması hedefleniyor.
Denemeler sırasında HEPA filtrenin bazı gaz ve çok ince parçacıkları yeterince tutmadığı gözlemlendi. Bu nedenle projeye karbon fiber eklenerek sigara dumanı gibi küçük parçacıkların tutulması sağlandı. Karbon fiberin gözenekli yapısı, bu tür zehirli gaz ve parçacıkların yakalanmasında etkili oldu.
Saha uygulaması ve beklenen etki
Saha uygulamasında stratejik noktalar belirlendi ve sistemin birim temizleme alanı test edildi. Proje kapsamında her bir lambanın 4'e 4 metrekarelik bir alanı temizlediği, sağ ve solda toplamda 8 metrelik bir koridor oluşturduğu belirtildi. Çatalağzı termik santralleri bölgesi örnek saha olarak seçildi; hava kirliliğinin yoğun olduğu alanlarda lambalar arası mesafe 8 metre, daha az kirlilik olan alanlarda ise 15 metre planlandı. Bu yerleşimle insanların bulunduğu güzergahlarda düzenli temiz hava koridorları oluşturulması hedefleniyor.
Projeyle hem enerji verimliliği sağlanması hem de sokak ölçeğinde uygulanabilecek pratik bir çözüm sunulması amaçlanıyor. Öğrencilerin elde ettiği sonuçlar, yerel hava kalitesine doğrudan müdahale edilebilecek modüler ve hızlı uygulanabilir bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
ZONGULDAK'TA İBRAHİM FİKRİ ANIL ORTAOKULU'NDA EĞİTİM GÖREN İFA TEKNOLOJİ KULÜBÜ ÖĞRENCİLERİ, HAVA KİRLİLİĞİNE ÇÖZÜM BULMAK AMACIYLA SOKAK LAMBALARINA ENTEGRE EDİLEBİLEN BİR HAVA TEMİZLEME SİSTEMİ GELİŞTİRDİ.
