Ortaokul öğrencilerinden sokak lambasına entegre hava temizleme projesi
Zonguldak İbrahim Fikri Anıl Ortaokulu'nda eğitim gören İFA Teknoloji Kulübü öğrencileri, Avrupa Birliği destekli 'Black Sea Basin Airquest' yarışması kapsamında sokak lambalarına entegre edilebilen bir hava temizleme sistemi geliştirdi. Projenin amacı enerji tasarrufu sağlamak ve zehirli gazları filtreleyerek temiz hava koridorları oluşturmak.
Projenin arka planı ve hedefleri
Projenin çıkışını ve hazırlık sürecini anlatan 8. sınıf öğrencisi Yusuf Doruk, çalışmalarını şehir istatistiklerine göre şekillendirdiklerini belirtti. Yusuf, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre uzun vadeli sınırın 5 mikrogram/m3, kısa vadeli sınırın 15 mikrogram/m3 olduğunu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı verilerinde ise Zonguldak için ölçülen değerin 61 mikrogram/m3 olduğunu; bunun yasal sınırın 12 katı olduğunu aktardı. Bu nedenle ekip, maliyet, hız ve alan tasarrufu göz önünde bulundurarak mevcut sokak lambalarına entegrasyon fikrini benimsedi.
Tasarım ve teknik özellikler
Projenin teknik ayrıntılarını paylaşan 8. sınıf öğrencisi Deha Eren Örenli, sistemin sokak lambalarını otonom filtreleme birimlerine dönüştürdüğünü anlattı. Tasarımın öne çıkan bileşenleri şunlar:
Foto direnç ile ortam ışığına göre lambaların otomatik açılıp kapanması sağlanarak enerji tasarrufu elde ediliyor. Sistem hibrit enerji kullanıyor: öncelik güneş enerjisinde, fazla enerji bataryaya depolanıyor; güneş enerjisinin yetersiz olduğu uzun bulutlu dönemlerde şehir elektriğine geçiş yapılıyor. En alt kısımda yer alan gaz sensörü her saniye havayı ölçüyor; ölçüm sonucu Arduino karta iletiliyor, Arduino röleyi devreye sokuyor ve fan çalışarak içerde sirkülasyon ve vakum etkisi oluşturuyor. Kirli hava HEPA filtreden geçerek temiz hava olarak dışarı veriliyor. Deha, çözümün sadece insanlar için değil hayvanlar ve bitkiler için de katkı sağlayacağını vurguladı.
Filtreleme geliştirmesi: karbon fiber
Denemeler sırasında HEPA filtrenin bazı zehirli gaz ve duman parçacıklarını tutmada yetersiz kaldığını gözlemleyen 6. sınıf öğrencisi Atabey Arın Kesik, projeye karbon fiber eklediklerini anlattı. Karbon fiberin gözenekli yapısı ve küçük parçacıkları yakalama özelliği nedeniyle sigara dumanı gibi gazların tutulmasında etkinlik sağladıkları ifade edildi.
Saha uygulaması ve temiz hava koridorları
6. sınıf öğrencisi Bade Angın, saha uygulaması için stratejik nokta seçiminden bahsetti. Sistem tek bir ünitede 4x4 metrekarelik alanı temizliyor; sağ ve sol olmak üzere toplamda 8 metre8 metre aralıkla, kirliliğin az olduğu bölgelerde ise 15 metre aralıkla yerleştirilmeyi planladılar. Böylece insanların geçiş güzergahlarında sürekli temiz hava koridorları oluşturulması hedefleniyor.
Eğitimsel katkı ve uluslararası deneyim
Projenin danışmanı Fen Bilimleri Öğretmeni Murat Kara, öğrencilerin fikir aşamasından yapım aşamasına kadar sürecin tamamında aktif rol aldıklarını belirtti. Kara, bu tür uygulamaların problem çözme, iletişim kurma ve uluslararası ortamlarda sunum yapma gibi yetkinlikleri geliştirdiğini; öğrencilerin yurtdışında uluslararası sergilere katıldıklarında farklı ülkelerden akranlarıyla iletişim kurma ve vizyon kazanmalarının önemli eğitimsel katkılar sağladığını ifade etti.
Ortaokul öğrencilerinden nefes aldıran proje: Hava kirliliğine çözüm sokak lambası
