Margetic’in kitabı: Saraybosna kuşatmasında 'savaş turizmi' iddiası
Hırvat gazeteci Domagoj Margetic tarafından kaleme alınan ve "Plati i Pucaj!" (Öde ve Ateş Et!) başlıklı kitap, Bosna Hersek savaşı sırasında kuşatma altındaki Saraybosna'da düzenlendiği iddia edilen "savaş turizmi" organizasyonuna ilişkin yeni iddiaları gündeme taşıdı.
Kitabın temel iddiaları
Kitapta, kuşatma sırasında şehir hakim noktalarındaki Sırp mevzilerine gelen bazı zengin yabancıların, para karşılığında sivillere keskin nişancı tüfeğiyle ateş ettiği öne sürülüyor. Margetic'e göre bu kişilerin, hedef olarak özellikle kadınları seçtiği ve arasında "en güzel kadını kimin öldüreceği" konusunda yarıştıklarına ilişkin iddialar yer alıyor.
Ödemeler ve hedef grupları
Kitapta belirtilen rakamlar, dönemin para birimi üzerinden verilmiş: orta yaşlı kadınları vurmak için 80 bin Alman markı (o dönemde yaklaşık 53 bin dolar), genç kadınlar için 95 bin marka, hamile kadınları vurmanın bedeli ise 110 bin Alman markı (yaklaşık 72 bin dolar) olarak aktarılıyor. Bu ödemelerin, 1992 ile 1996 yılları arasında gerçekleştiği iddia ediliyor.
Kaynaklar ve tanıklıklar
Margetic, iddiaların bir bölümünün 1996'da öldürülen Bosnalı istihbarat görevlisi Nedzad Ugljen tarafından kendisine aktarılmış bilgiler ve teslim edilen belgelere dayandığını belirtiyor. Ugljen'in aktardıklarına göre bazı görüşmelerde ateş edenler arasında bir Avrupalı kraliyet ailesi üyesinden söz edilmiş; bu kişinin helikopterle geldiği, Vogosca'da kaldığı ve çocuklara ateş etmek istediği iddia edilmiş.
Organizasyonun yapısı ve bağlantılar
Margetic, söz konusu organizasyonun fikir ve yapılanma bakımından Hırvatistan'daki bazı bağlantılarla ilişkilendirildiğini, özellikle Yugoslav istihbarat servislerinde çalışan Zvonko Horvatincic isminin öne çıktığını aktarıyor. Kitaptaki ifadeye göre yabancıların da işin içinde olmasından dolayı bu faaliyetler bazı güvenlik servisleri aracılığıyla yürütülmüştü.
Soruşturmalar ve destekleyici ifadeler
İtalya'nın Milano Savcılığı, geçtiğimiz yıl Bosna Savaşı sırasında Saraybosna'ya giderek "insan avı" iddialarına karıştıkları öne sürülen İtalyan vatandaşlarının tespiti için soruşturma başlatmıştı. Bu soruşturma kapsamında Şubat ayında 80 yaşındaki eski bir kamyon şoförü hakkında inceleme açıldığı basına yansımıştı.
Ayrıca, ABD'li eski deniz piyadesi ve dönemde BM itfaiye görevlisi olarak çalışan John Jordan, 2007'de Lahey'deki uluslararası mahkemede verdiği ifadede benzer gözlemlerini aktardı. Jordan, ifadelerinde hangi kişilerin doğrudan ateş ettiğini görmediğini belirtse de hedef seçiminde çocukların ve genç kadınların özellikle hedef alındığını anlattı.
Belgesel ve reddedenler
Olayların kamuoyuna yansımasında 2022 tarihli "Sarajevo Safari" adlı belgesel de etkili oldu. Yönetmen Miran Zupanic tarafından çekilen belgeselde ismini vermeyen görgü tanıkları çeşitli iddialar paylaştı. Diğer taraftan Sırp eski milisler, kuşatma sırasında böyle bir "safari" organizasyonu düzenlendiği iddialarını reddetmişti.
Saraybosna kuşatmasının insan maliyeti
Saraybosna kuşatması 5 Nisan 1992'de başlamış ve modern savaş tarihinin en uzun kuşatmalarından biri olarak kayda geçmişti. Kuşatma sırasında bin 601'i çocuk olmak üzere toplam 11 bin 541 kişi hayatını kaybetti; en az 53 çocuk keskin nişancı ateşiyle öldürüldü ve çocukların sık hedef alındığı yerler arasında oyun parkları gösterildi.
Kitaptaki iddialar ve ilgili soruşturmalar, Saraybosna kuşatması sırasında sivillere yönelik suçlamalara ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirmiş durumda. Margetic'in çalışması, iddiaları belgelemeye yönelik tanıklık ve aktarımları merkezine alıyor.
HIRVAT GAZETECİ DOMAGOJ MARGETİC'İN YAZDIĞI KİTAPTA, BOSNA HERSEK’TEKİ SAVAŞ SIRASINDA KUŞATMA ALTINDAKİ SARAYBOSNA’DA PARA KARŞILIĞINDA KESKİN NİŞANCI TÜFEĞİYLE SİVİLLERE ATEŞ AÇAN SÖZDE "SAVAŞ TURİZMİ" KATILIMCISI ZENGİN YABANCILARIN, "EN GÜZEL KADINI KİMİN VURACAĞI" KONUSUNDA BİRBİRLERİYLE YARIŞTIKLARI İDDİA EDİLDİ.
