Konya'da yaklaşık 65 yıldır sedir katranı üreten katrancılık geleneği yaşatılıyor
Konya Mevlana Meydanı çevresinde, dededen toruna aktarılan katrancılık mesleği sedir ağacının özünden elde edilen katranla yaşamaya devam ediyor. Ailenin uzun yıllara dayanan çalışması, hem hayvancılık hem de insan sağlığına yönelik geleneksel kullanımlarıyla ilgi görüyor.
Mesleğin nesilden nesile aktarımı
Nafiz Ünalacak (80), yaklaşık 65 yıldır bilinen ve bölge halkınca 'katrancı baba' olarak anılan ustalardan. Sağlık sebepleriyle işi oğlu Tevfik Ünalacak (44)'a devreden Nafiz Ünalacak, dükkânda fahri yardımını sürdürdüğünü belirtiyor. Aile, işi kapatmamak ve geleneği yaşatmak amacıyla üretimi sürdürüyor.
Geleneksel üretim yöntemi
Tevfik Ünalacak'ın aktardığına göre üretim, ağacın gövdesinden ayrılan parçaların bir çukura yerleştirilmesi ve çukurun kapatılıp üzerinde ateş yakılmasıyla gerçekleşen bir sızdırma yöntemiyle yürütülüyor. Bu eski usul ısıl işlem sayesinde sedir ağacının özü dışarı sızıyor ve katran elde ediliyor. Üretim aşaması meşakkatli olarak tanımlanıyor ve ağaç özünün zaman içinde bir tür yoğunlaşma ve kıvam almasıyla ürün ortaya çıkıyor.
Kullanım alanları ve etkileri
Aile, katranın kullanımını iki ana grupta topluyor: hayvancılıkta uygulamalar ve insanlar için öneriler. Ünalacaklar, hayvanlarda koyun, kuzu, inek ve dana gibi hayvansal üretimde şap ve yara bakımı gibi amaçlarla katranın kullanıldığını; insanlar için ise sedir katranının 'akciğere, nefes darlığına, iç hastalıklara faydalı' olduğunu belirtiyor. Kullanım şekli olarak 'su bardağına bir iki damla damlatarak içilebildiği' ifade ediliyor. Ayrıca katranın acı tadının beklendiği, cilt ve saç sağlığına olumlu etkileri olduğu; saç dökülmelerine karşı fayda sağlayabileceği anlatılıyor.
Tarihsel kullanım ve ekonomik boyut
Geçmişte katranın lastik ve ayakkabı üretiminde de kullanıldığı, sanayideki değişimle birlikte kullanım biçimlerinin evrildiği belirtiliyor. Tevfik Ünalacak, sedir katranının küçük şişelerde 200 lira civarında satıldığını; çam katranının ise 1 kilosunun 200 lira olduğunu aktarıyor. Aile ayrıca kantaron yağı, Hint yağı ve en çok talep gören orijinal lavanta yağı gibi diğer doğal ürünleri de dükkânda sunduklarını belirtiyor.
Ailenin vurguladığı miras ve süreklilik kısmında, bu işin uzun yıllardır sürdürülür olması ve kuşaktan kuşağa geçen bilgilerin korunmasının önemine dikkat çekiliyor. Ünalacaklar, atalarından kendilerine miras kalan katrancılık geleneğini sürdürürek müşterilere doğal ürünler sunmaya devam ediyor.
KONYA'DA DEDEDEN TORUNA AKTARILAN KATRAN USTALIĞI, SEDİR AĞACININ ÖZÜNDEN ELDE EDİLEN KATRANLA GELENEKSEL BİR ZANAATİ YAŞATILIRKEN, HASTALARA DA ŞİFA DAĞITIYORLAR.
