Karadeniz'in yaylalarındaki aslanlar tükenme eşiğinde
Doğu Karadeniz'in yüksek rakımlı yaylalarında, Samsun'dan Artvin'e kadar yaygın olarak bilinen Karadeniz çoban köpeği artık yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bölge halkı tarafından uzun yıllardır "yaylaların aslanları" diye anılan bu köpekler, iri cüsseleri, yoğun tüy yapıları ve sürü koruma içgüleriyle tanınıyordu.
Trabzon, Rize, Giresun, Ordu ve Artvin'in yüksek kesimlerinde ağır iklim koşullarında bile sürüyü terk etmeyen bu köpekler, yılardır sürü sahiplerinin güveni oldu. Ancak son dönemde yerel nüfusun azaldığı ve orijinal özellikleri taşıyan hayvan sayısının ciddi düzeyde düştüğü tespit edildi.
Nedenleri:
Yetiştiriciler ve bölge uzmanları azalışın birkaç ana sebebi olduğuna dikkat çekiyor. Bunların başında bölgeye giren Kangal köpeklerinin popülerliği geliyor; sürü sahiplerinin Kangallara yönelmesi, Karadeniz çoban köpeğinin değerinin düşmesine neden oldu. Ayrıca farklı ırklarla kontrolsüz eşleşmeler, yerel köpeklerin genetik ve karakteristik özelliklerinde bozulmalara yol açtı.
Bu durumun sonucu olarak, orijinal özelliklerini koruyan sayısının yaklaşık 50 civarına gerilediği, özellikle dişi popülasyonunda belirgin bir eksiklik olduğu bildiriliyor. Bölgedeki hayvancılık alışkanlıklarındaki değişim de bu süreci hızlandırdı.
Koruma çağrısı ve öneriler:
Doğu Karadeniz’e özgü yerli köpek ırklarının yetiştiricisi ve Trabzon Zerdava Köpeği Derneği Başkanı Serdar Ergün, ırkın yok olma tehlikesinde olduğunu vurguluyor. Ergün, "Bu köpeğin neslinin tükenme noktasına geldiğini söyleyebiliyoruz" diyerek acil müdahale gerektiğini belirtti.
Ergün'ün aktardığına göre, Karadeniz çoban köpekleri Kafkas kökenli varyasyonlarla tarihsel bağlar taşıyor; fakat Sovyetler Birliği döneminde 1940’lı yıllarda geliştirilen savaş/koruma köpekleriyle karıştırılmamalı. Bu yerel köpekler, sürü koruma görevine odaklanmış özellikleriyle ayrışıyor.
Yetiştiriciler, ırkın korunabilmesi için öncelikle tescil çalışmasının başlatılmasını, kontrollü üretimle genetik havuzun güçlendirilmesini ve ırk standartlarının belirlenmesini talep ediyor. Ergün, "Bir an önce belli köpekleri toplayarak genetik havuzunu geliştirerek üretim yapmak gerekiyor" ifadelerini kullandı.
Irkın yaşamsal avantajları da yine vurgulanıyor: 70 kilogramın üzerinde cüsseleri, yoğun tüy ve keçe yapıları sayesinde yoğun kar ve yağmurda bile sürüden ayrılmıyor, ayı ve kurt gibi yabani hayvanlara karşı koruma sağlıyorlar. Ancak erkek popülasyonunun dişiye kıyasla daha fazla olması ve dişi köpek bulunmasındaki güçlük, ırkın sürdürülebilirliği açısından ek bir risk oluşturuyor.
Sonuç olarak yetiştiriciler, bölgedeki paydaşları, veterinerleri ve ilgili kurumları acil çalışmaya davet ediyor. "Risk her geçen gün büyüyor" uyarısı yapan uzmanlar, Karadeniz çoban köpeğinin korunması için hem saha çalışması hem de yasal ve kayıtlı üretim adımlarının eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini belirtiyor.
Karadeniz çoban köpeğinin nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya