Karacadağ’ın kavurucu sıcağında kuruyan domateslerin ardındaki dört aylık emek
Diyarbakır’ın Karacadağ bölgesinde yetiştirilen domatesler, nisan ayında yaklaşık yüzlerce dekarda toprakla buluşturulan fidelerden başlıyor. Çapa, gübreleme ve düzenli sulama gibi uğraşlarla geçen süreç sonunda elde edilen ürün, geleneksel yönteme sadık kalınarak açık havada kurutuluyor.
Tarla ve kurutma süreci:
Çiftçiler ve işletmeler, hasat edilen tonlarca domatesi işlemek için önce ikiye bölüp beyaz örtülere seriyor ve tuzlama yapıyor. Tuzlanan domatesler, güneş altında, sıcaklığın yüksek olduğu dönemlerde yaklaşık bir hafta içinde kurumaya bırakılıyor. Bu süreçte sıcaklığın 40 dereceyi aşması ve zaman zaman 45–48 dereceye ulaşması, ürünün istenen kıvama ulaşması için gerekli görülüyor.
Kuruma tamamlandığında toplama ve paketleme işlemleri yapılarak kamyonlara yükleniyor. Ürünler önce bölgedeki firmalar aracılığıyla batı illerindeki tesislere gönderiliyor, burada işlendikten sonra başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere çeşitli pazarlara sevk ediliyor. Çalışanlar ve üreticiler, kurutulmuş domates soslarının uluslararası sofralarda kullanıldığını vurguluyor.
İş gücü, mesai ve zorluklar:
Mevsimlik işçiler arasında günlük mesai sabahın erken saatlerinde başlıyor. Hatice Çetinkaya sabah 05.00’te işe başladığını ve saat 13.00’te çıkış yaptığını ifade ederken, diğer kaynaklar işin günbatımına kadar sürebildiğini belirtiyor. İş adamı Mustafa Çubuk, Karacadağ eteklerinde domates toplama sezonunun başladığını, bölgeye Diyarbakır’ın farklı noktalarından işçilerin geldiğini ve yaz aylarında ailenin tüm fertlerinin tarlarda çalıştığını aktarıyor.
Vedat Kayaş yaklaşık 10 yıldır bu işi yaptığını, Siverek’ten geldiklerini ve domateslerin siyaha dönmemesi için tuzlandığını anlattı. Kayaş, bu işin sıcak havada yapılmasının şart olduğunu, aksi hâlde domateslerin kurumayacağını söylüyor. Mehmet Salih Temel ise mart-nisan ayında fidan dikimiyle başlayan, çapa ve düzenli sulama ile devam eden üretim sürecini, dilimleme ve tuzlamanın ardından kuruyan ürünün toplanıp gönderildiğini özetliyor.
Üreticiler, sürecin yaklaşık dört ay sürdüğünü ve en zor zamanların yazın en sıcak dönemleri olduğunu belirtiyor. Ailelerin çocuklarını da yanlarına getirmek zorunda kaldıkları, bazen tarlarda konaklama yapıldığı, işin fiziksel yorgunluğuna rağmen üreticiler için ihracat imkânının ve elde edilen gelirin önemli olduğu vurgulanıyor.
Karacadağ’da kurulan bu üretim zinciri, yerel emeğin ve geleneksel yöntemin bir araya geldiği bir örnek teşkil ediyor; son ürünü sofralara ulaşana kadar geçen aşamalarda sıcaklık ve insan emeği belirleyici rol oynuyor.
DİYARBAKIR'IN KARACADAĞ BÖLGESİNDE YETİŞTİRİLEN DOMATESLERİN KURUTULMASI İŞLEMİ, MEVSİM NORMALLERİNİN ÜZERİNDE SEYREDEN SICAKLIKTA YAPILIYOR.
