BTÜ’den plastik fidan poşetine alternatif, doğada çözünebilen saksı çalışması
Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) Orman Fakültesi Orman Endüstrisi Mühendisliği Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Hülya Varlıbaş Başboğa yürütücülüğünde yürütülen proje kapsamında, kağıt atıkları kullanılarak siyah renkli plastik fidan poşetinin yerine geçebilecek doğada çözünebilen saksı geliştirilmesi hedefleniyor. Proje, TÜBİTAK 1505 Üniversite-Sanayi İşbirliği Destek Programı tarafından destekleniyor.
Projenin arka planı ve çevresel gerekçe
Çalışma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan himayelerinde, 26 Eylül 2017'de başlatılan Sıfır Atık Projesi felsefesinin üniversite araştırmalarındaki yansımalarından biri olarak tanımlanıyor. Proje notları, plastik fidan poşetlerinin fideler dikilirken toprakta bırakılmasının çevre kirliliğine yol açtığını ve köklerin hava alamaması nedeniyle kök dolanmasına sebep olduğunu gösteriyor; bu olgular proje ekibinin alternatif geliştirme ihtiyacını belirlemesine zemin hazırladı.
Kullanılan malzemeler ve üretim yaklaşımı
Projenin ana girdisini, kağıt fabrikalarından çıkan elek altı çamuru ile tekstil fabrikalarından çıkan atık tarak altı kenevir oluşturuyor. Araştırma ekibi, bu iki atığı birleştirerek dörtlü bardak formunda bir üretim konsepti üzerinde çalışıyor. Elde edilen malzeme, toprağa eklenebilir nitelikte tasarlanıyor; projede açıklananlara göre malzeme "peçete gibi koparılarak" toprağa dikilecek ve içeriğe eklenecek katkı maddeleriyle topraktaki çözünme süresi ayarlanabilecek.
Saha denemeleri ve iş birliği
Proje kapsamında, Balıkesir'de yılda 200 bin ton kağıt üreten Varaka Kağıt Fabrikası ile iş birliği yapılıyor. Fabrikadan temin edilen ve yılda 10 bin ton olduğu belirtilen elek altı çamuru malzemesi üzerinde ön denemeler gerçekleştirildi. Bu ön çalışmalarda yalnızca elek altı çamuru kullanılarak üretilen viyol formlu malzemenin toprağa konulduğunda çevre dostu bir davranış sergilediği ve denemelerin başarıyla sonuçlandığı bildirildi.
Endüstrileşme hedefi ve uzun vadeli vizyon
Projenin tamamlanmasının ardından seri üretime geçilmesi planlanıyor; bu bağlamda Varaka Kağıt Fabrikası'nda doğada çözünebilen saksı üretimi için yeni bir hattın açılacağı ifade ediliyor. Proje kapsamında hedeflenenler arasında kullanılan atık miktarını azaltmak, atık malzemelerden yenilikçi ürünler elde etmek, dışa bağımlılığı azaltmak ve petrol kaynaklı ürünlerin kullanımını azaltmak yer alıyor. Projenin 2027 yılında tamamlanarak seri üretim aşamasına geçmesi bekleniyor.
Uygulama alanları ve ilave ürün geliştirme
Geliştirilen malzemenin öncelikle fidan üretim ve peyzaj uygulamalarında kullanılması hedefleniyor. Ayrıca proje ekibi, makine parçaları ve hassas malzemelerin nakliyesinde kullanılan köpük gibi doğada çözünmeyen ambalaj malzemelerine alternatif olabilecek, biçimlendirilmiş ve biyobozunur kalıplı ambalaj malzemeleri üretmeyi de planlıyor. Bu ikinci ürün grubunun da fabrikada bir hatla seri üretime geçirilmesi, ilk etapta iç pazara sonra dış pazara sunulması amaçlanıyor.
Proje ekibi
Projede görev alan akademik ve teknik ekip arasında BTÜ öğretim üyeleri Doç. Dr. Salih Parlak, Doç. Dr. Kamil Erken, Doç. Dr. İbrahim Halil Başboğa, Yozgat Bozok Üniversitesi'nden Dr. Öğretim Üyesi İbrahim Kılıç ile Varaka Kağıt Fabrikası temsilcileri Yüksek Orman Endüstri Mühendisi Umut Sakçılar, Yüksek Ziraat Mühendisi Mesut Yaşar, Çevre Mühendisi Burak Güngörmüş ve Orman Endüstri Mühendisi Tanju Demir bulunuyor.
Değerlendirme
Bu çalışma, mevcut atık akışlarını ham maddeye dönüştürme yaklaşımıyla Sıfır Atık prensiplerini üretim pratiğine taşıma potansiyeli taşıyor. Plastik fidan poşetlerinden kaynaklanan kirlilik ve bitki sağlığı sorunlarına çözüm üretme iddiası, projenin takip edilmesini gerektiriyor. Seri üretim ve yaygın kullanım aşamasında malzemenin dayanımı, çözünme süresi ve tarımsal etkileri gibi performans göstergelerinin saha koşullarında doğrulanması, yaygın kabul için kritik olacak.
Proje ilerledikçe, kullanılacak katkı maddeleri ve üretim prosesinin detayları ile saha sonuçları kamuoyu ile paylaşıldıkça, çevre ve tarım sektörleri için uygulanabilirliği daha net bir şekilde değerlendirilebilecek.
