İSTE'nin Helalleşme Endeksi ile hakkaniyete dayalı borç değerlendirmesi
İskenderun Teknik Üniversitesi (İSTE) tarafından geliştirilen Helalleşme Endeksi, finansal uyuşmazlıkların daha hızlı ve adil çözülmesine yönelik yerli ve yenilikçi bir yaklaşım sunuyor. Model, borçlu ve alacaklı arasındaki anlaşmazlıkların hakkaniyet temelinde giderilmesini amaçlıyor.
Modelin yapısı ve kapsadığı göstergeler
İSTE Rektörü Prof. Dr. Mehmet Duruel tarafından aktarıldığı üzere, çalışma Ekonomi ve Finans Anabilim Dalı kapsamında yürütülen doktora araştırmasıyla ortaya kondu. Model, Prof. Dr. Nazif Çalış ve Öğr. Gör. Durmuş Baysal tarafından geliştirildi ve yalnızca enflasyona dayanmayacak şekilde tasarlandı.
Endeks, TÜFE, deflatör, asgari ücret artışı ve konut fiyat endeksi gibi iç göstergeler ile gram altın, reel efektif döviz kuru ve petrol fiyatları gibi dış ve piyasa göstergelerini içeren çok boyutlu bir yapı sunuyor. Bu kapsam, gecikme bedellerinin yetersiz kaldığı durumlarda daha dengeli bir değerlendirme olanağı sağlama amacı taşıyor.
Uygulama, şeffaflık ve beklenen etkiler
Çalışmada vurgulanan bir diğer unsur, endeksin şeffaf yapısının adalet algısını güçlendirerek toplumsal gerilim ve güven kaybı risklerini azaltma potansiyeli olduğu. Bu yönüyle model, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal etkilerini de göz önünde bulundurmaya çalışıyor.
İSTE yetkilileri, söz konusu modelin kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Endeksin saha uygulamaları, modelin parametrelerinin yorumlanması ve hukuki uygulamalarla uyumu gibi konular çalışmaların sonraki aşamalarında öne çıkacak değerlendirme alanları olarak öne çıkıyor.
Hukuki uyum ve erişim
Metinde hatırlatıldığı üzere Anayasa Mahkemesi kararına göre, 8 Temmuz 2025 tarihli kararda yüksek enflasyonun alacakların reel değerini aşındırdığına işaret edilerek TBMM'ye yasal düzenleme için süre verildi. İSTE tarafından geliştirilen modelin bu kararla uyumlu olduğu ifade edildi.
Modelin uygulama detaylarına www.helallesmeendeksi.com adresinden, akademik değerlendirmesine ise bmij.org üzerinden erişilebiliyor.
Değerlendirme
Helalleşme Endeksi, borç uyuşmazlıklarında tek değişkenli yaklaşımların ötesine geçerek çok göstergeli bir bakış açısı getiriyor. Bu, hem ekonomik gerçeklerle daha yakın uyum hem de hukuki düzenlemelerle paralel uygulama potansiyeli anlamına geliyor. Modelin saha deneyimleri ve hukuki düzenlemelerle entegrasyonu, etkinliğinin belirlenmesinde belirleyici olacaktır.
İSKENDERUN TEKNİK ÜNİVERSİTESİ (İSTE), FİNANSAL UYUŞMAZLIKLARIN DAHA HIZLI VE ADİL BİÇİMDE ÇÖZÜMÜNE YÖNELİK YERLİ VE YENİLİKÇİ BİR YAKLAŞIM GELİŞTİRDİ. HELALLEŞME ENDEKSİ İSMİ VERİLEN SİSTEMLE UYUŞMAZLIKLARIN ÖNÜNE GEÇİLEREK BORÇLU VE ALACAKLI ARASINDAKİ ANLAŞMAZLIKLARIN HAKKANİYET TEMELİNDE ÇÖZÜMLENMESİ AMAÇLANIYOR.
