İstanbul’da DOA sistemine yoğun ilgi kağıt toplayıcılarını şaşırttı
Türkiye genelinde 1 Temmuz itibarıyla uygulamaya giren Depozito Yönetim Sistemi (DOA), İstanbul’da pet şişe toplama alışkanlıklarını hızla değiştirdi. Vatandaşların pet şişeleri makinelere atarak şişe başına 1 TL teşvik alması, sokaklardaki plastik ambalajın görünürlüğünü azalttı ve yıllardır bu alandan gelir sağlayan kağıt toplayıcılarının iş modelinde belirgin bir daralmaya yol açtı.
Sistemin kısa sürede yarattığı etki
DOA uygulaması çevre kirliliğini azaltma ve geri dönüşümü teşvik etme amacıyla hayata geçirildi. İstanbul’daki makinelere yönelen vatandaşlar, pet şişeleri çöpe atmak yerine makinaya vermeyi tercih ediyor; bunun sonucunda sokaklarda bulunan pet şişe miktarı belirgin şekilde azaldı. Bu değişim, sokakta toplama yaparak geçimini sağlayanların günlük toplama miktarlarını ve gelirlerini etkiledi.
Kağıt toplayıcılarının yaşadığı gelir kaybı
Sefer adlı geri dönüşüm işçisi, uygulamanın kendilerine olumsuz yansıdığını belirterek şunları söyledi: "Eskiden bir çöp konteynerine girdiğimizde en az 15 tane pet şişe bulabiliyorduk. DOA uygulaması geldikten sonra pet şişe bulmak neredeyse imkansız hale geldi. ... Pet şişe toplayamadığımız için günlük kazancımız 1000 TL’den 600 TL’ye indi."
Hasan ise toplama sürelerindeki değişimi şöyle aktardı: "Biz normal şartlarda bir el arabası dolusu pet şişeyi sadece 1 saat içinde toplayabiliyorduk. Şimdi ise 5 gün boyunca sokakları gezdik ama o kadar şişeyi bir araya getiremedik. Vatandaşlar haklı olarak kendileri makinelere götürüyor, bu durum bizim işlerimizi oldukça zorlaştırdı."
Yeni yönelim: karton ve naylona yoğunlaşma
DOA sayesinde sokaklardaki plastik ambalaj oranı düşünce, sokakta çalışan toplayıcılar alternatif ürünlere yönelmek zorunda kaldı. Pet şişe açığını kapatmak amacıyla mesailerinin önemli bölümünü karton, naylon ve diğer kağıt türevi atıklara ayıran toplayıcılar, eski gelir seviyelerini tutturabilmek için rotalarını değiştirdiklerini belirtiyor. Uzun vadede bu değişimin toplayıcıların çalışma koşullarını ve geri dönüşüm tedarik zincirini nasıl etkileyeceği, hem çevre politikaları hem de sokakta çalışan bireylerin ekonomik durumu açısından izlenmesi gereken bir konu olarak öne çıkıyor.
ESKİDEN 1 SAATTE TOPLADIKLARI ŞİŞE MİKTARINI ARTIK 5 GÜNDE TOPLAYAMADIKLARINI BELİRTEN KAĞIT TOPLAYICILARI, ROTAYI KARTON VE NAYLONA ÇEVİRDİ.
