İrfan Meclisi'nde Doğu Türkistan gündemi
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği’nin, Erzurum Büyükşehir Belediyesi desteğiyle düzenlediği ve Erzurum’un kültür-tarih buluşmalarından olan İrfan Meclisinin konuğu, Doğu Türkistan Vakfı Başkanı Prof. Dr. Abdulhamit Avşar oldu. Toplantı, Erzurum Büyükşehir Belediyesi Müceldili Konağı'nda gerçekleşti.
Avşar'ın sunumu: işgalin tarihi ve asimilasyon politikaları
Avşar, Doğu Türkistan meselesini tarihsel ve güncel boyutlarıyla ele aldı. Çin işgalinin başlangıcını 18. yüzyılın ikinci yarısına bağlayarak, bunun bölgedeki iç karışıklıklardan kaynaklandığını belirtti. Avşar, Doğu Türkistanlıların istiklâl mücadeleleri sonucunda Çin Halk Cumhuriyeti işgaline kadar üç kez bağımsız devlet kurduklarını ve 25 Ekim 1949 tarihine dek varlık gösterdiklerini aktardı. Sunumunda, kurulan bağımsız yapıların ayakta kalamamasının dönemin uluslararası aktörlerinin çıkarlarıyla uyumsuzluk taşıdığı tespitine yer verdi.
Çin yönetiminin ilk günden itibaren bölgenin Türk-Müslüman kimliğini sistematik şekilde asimile etmeye çalıştığını ifade eden Avşar, bu politikaların 11 Eylül 2001 sonrası oluşan uluslararası tutumdan istifade ederek sertleştiğini ve 2016 sonu itibarıyla başlatılan toplama kampı uygulamasıyla soykırım niteliğine ulaştığını savundu. Ayrıca mecburi 'misafirlik', dijital gözetim gibi baskı mekanizmalarının dini ve milli tezahürlere imkân bırakmadığını vurguladı. Buna rağmen Doğu Türkistanlıların hür olma iradesinin devam ettiğini ifade etti.
Çin'in iç ve dış risklerine dair değerlendirme
Avşar, Çin'in dışa dönük ekonomik yayılma politikalarının ve uluslararası projelerinin uzun vadede büyük riskler taşıdığını, bu politikaların ülkeyi ekonomik sıkıntılara sürükleyebileceğini söyledi ve bazı emarelerin görüldüğünü belirtti. Sunumda, Çin içinde askeri ve siyasi gerilimlere işaret eden gelişmelerin mevcut olduğu; etnik yapının bilinenin ötesinde bir çeşitlilik arz ettiği ve çeşitli etnik grupların ayrılma mücadelesi verdiği iddia edildi.
Bu unsurları bir araya getirerek Avşar, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Sovyetler Birliği'nin akıbetiyle karşılaşma riski bulunduğunu ve uluslararası aktörlerin strateji belirlerken bu ihtimali dikkate aldıklarını öne sürdü.
Toplantı akışı ve katılım
Etkinlik, TDED Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaşın açılış konuşmasıyla başladı; Ertaş, ömrünü Doğu Türkistan davasına adamış olan Avşar'ı ağırlamaktan duydukları memnuniyeti dile getirdi. Toplantıya Erzurum’un önde gelen yetkilileri, akademisyenler, siyasi parti ve sivil toplum temsilcileri, bilim insanları, kanaat önderleri ile üniversite öğrencileri yoğun ilgi gösterdi. Yaklaşık üç saat süren program, katılımcıların sorularının cevaplandırılması ve kapanış konuşmalarıyla sona erdi. Kapanışta Uluslararası Hak İzleme Merkezi (UHİM) Başkanı Veysel Başar ve İrfan Meclisi Başkanı Murat Ertaş söz aldı.
TÜRKİYE DİL VE EDEBİYAT DERNEĞİ’NİN ERZURUM BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ’NİN DESTEĞİYLE TERTİP ETTİĞİ VE ERZURUM’UN ÖNEMLİ KÜLTÜR VE TARİH BULUŞMALARINDAN İRFAN MECLİSİ’NİN KONUĞU DOĞU TÜRKİSTAN VAKFI BAŞKANI PROF. DR. ABDULHAMİT AVŞAR’DI.
