Kalabarg uygulaması ve hedefleri
İran hükümeti, yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyon nedeniyle 28 Aralık 2025'te başlayan protestoların ardından temel tüketim ürünlerindeki fiyat artışlarıyla mücadele amacıyla "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulamasını yürürlüğe koydu. Uygulama, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda maddelerine daha kolay erişimini sağlamayı hedefliyor.
Yetkililer uygulamanın niteliğini, vatandaşa devlet tarafından tanımlanan dijital bir belge veya kredi mekanizması olarak tanımlıyor. Resmi amaçlar arasında, döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantın azaltılması ve dar gelirli hane halklarının satın alma gücünün desteklenmesi öne çıkıyor.
Piyasa tepkisi ve kısa vadeli etkiler
Hükümet ve sektör temsilcileri, son dönemde zincir marketler ve perakende satış noktalarında bazı temel ürünlerin yeniden temin edilebildiğini ve belirli kalemlerde fiyatların gerilemeye başladığını bildiriyor. Buna karşın yetkililer, protestolar öncesi hızlanan fiyat artışlarının spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksamalar ve ekonomik baskılarla bağlantılı olduğunu vurguluyor.
Uygulamanın piyasalarda yarattığı kısmi rahatlama, yetkililerin açıklamalarına göre ilk etkiler arasında yer alıyor; ancak fiyat istikrarının güçlendirilmesi hedefi, önümüzdeki dönemde atılacak ek adımlara bağlı görünüyor.
Tercihli döviz kuru uygulamasının eleştirileri
Hükümet, tercihli döviz kuru uygulamasında da düzenlemeye gitmişti. Uzun süredir yürürlükte olan sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında dövizin serbest piyasa kurunun altında tahsis edilmesini öngörüyordu. Ancak uygulamanın, düşük kurdan sağlanan dövizin amacına uygun kullanılmaması, ithal ürünlerin beklenen fiyat seviyesinden piyasaya sunulmaması ve dağıtım zincirindeki denetim boşlukları nedeniyle yoğun eleştiri aldı.
Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve mevcut formuyla fiyat artışlarını engellemede yetersiz kaldığını belirtiyor. Bu çerçevede Kalabarg gibi doğrudan destek mekanizmalarının, döviz politikasıyla eşgüdümlü uygulanmasının gerekliliği öne çıkıyor.
Halkın tepkisi ve uygulamanın sürdürülebilirliği
Vatandaşlar, atılan adımlara temkinli yaklaşıyor. İranlı Zohre Nosrati uygulamayla ilgili olarak, "Geçmişe göre ekonomideki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatlarda artış var. Hükümetin de yaşam pahalılığının önüne geçmek için aldığı kararlar var. Bu zamana kadar halk olarak birçok sorunla karşı karşıya kaldık. Bunu da atlatacağımızı düşünüyorum" dedi.
Bir diğer vatandaş Ali Rıza Ekberi ise, "Hükümetin elektronik kupon desteğinin yardımı oldu ancak yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre arttı. Yine de gördüğünüz gibi halk alışverişine devam ediyor" ifadelerini kullandı. Bu değerlendirmeler, uygulamanın kısa vadede bir rahatlama sağlasa da halk güvenini tam anlamıyla geri kazanmanın zaman alacağını gösteriyor.
Uygulamanın sürdürülebilirliği, dağıtım zincirindeki denetim, hedefleme doğruluğu ve tercihli döviz kuruyla uyumlu bir tedarik politikası ile desteklenmesine bağlı. Hükümetin önümüzdeki dönemde fiyat istikrarını güçlendirme hedefi, bu alanlarda atılacak adımların etkinliğiyle yakından ilişkili olacak.
İran hükümeti, yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyon nedeniyle 28 Aralık 2025 başlayan protestoların ardından temel tüketim ürünlerindeki fiyat artışlarıyla mücadele etmek ve halkın gıda ürünlerine erişimini kolaylaştırmak amacıyla "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulamasını yürürlüğe koydu. İranlı yetkililer ise ülkedeki kriz sırasında market raflarında erişilemeyen bazı ürünlerin yeniden temin edilebildiğini ve çeşitli ürünlerin fiyatlarında düşüş yaşandığını açıkladı.
