Hizan'da üzümden pekmeze asırlık üretim
Bitlis'in Hizan ilçesine bağlı Akşar köyü Kılavuz mezrasında başlayan bir asırlık üretim geleneği, bölge sakinlerinin yetiştirdiği siyah üzümlerle sürdürülüyor. Üzümler hem sofralık kullanılıyor hem de ihtiyaç fazlası doğal pekmez haline getiriliyor.
pekmez yapım süreci:
Hasat sonrası üzümler önce köy havuzlarında çiğnenerek şıra elde ediliyor. Elde edilen üzüm suyu, maya olarak kullanılan beyaz toprak ile karıştırılıyor ve büyük kazanlarda ilk kez kaynatılıyor. Bu ilkinin ardından süzülen şıra daha büyük kazanlara alınarak uzun süre kaynatılıyor; bu aşama yaklaşık 5-6 saat sürüyor ve sonunda sıvı koyulaşarak pekmeze dönüşüyor.
Üretim genellikle köylerin ortak alanlarına kurulan büyük kazanlarda, önceden ezilmiş üzümlerin saatlerce kaynatılmasıyla gerçekleşiyor. Bölgede bu yöntem 13 köyde sürdürülüyor ve hasat dönemleri köylerde yoğun emek anlamına geliyor.
kültür, ekonomi ve sağlık:
Köy üreticileri, bağ bakımından budama ve çapalamaya kadar pekmez yapımının tüm aşamalarını dedelerinden kalan yöntemlerle sürdürüyor. Üretimi yapanlardan Erkan Özer, sonbaharda toplanan üzümleri köye getirip sıktıklarını, şıra bidonlarda mayalandıktan sonra kaynatma kazanlarına alarak pekmeze dönüştürdüklerini aktarıyor.
Özer, yaklaşık 100 kilogram üzüm şırasından 30-35 kilogram pekmez elde ettiklerini, dinlendirdikten sonra kaplara doldurup satışa sunduklarını belirtiyor. Bölgenin doğal pekmezi, özellikle kış aylarında hem geleneksel bir tat olarak tüketiliyor hem de vatandaşlar tarafından öksürük ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı destek amacıyla tercih ediliyor. Bu üretim biçimi, sadece ekonomik bir gelir kaynağı değil aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan bir kültürün korunmasına da katkı sağlıyor.
HİZAN İLÇESİNDE VATANDAŞLAR, YETİŞTİRDİKLERİ ÜZÜMLERİ GELENEKSEL YÖNTEMLERLE PEKMEZE DÖNÜŞTÜREREK BİR ASRI AŞKIN SÜREDİR DEVAM EDEN ÜRETİM KÜLTÜRÜNÜ YAŞATIYOR.
