Harput'un eğitim geleneğini belgelerken
Kadir Atıcı, 14 yıllık saha tecrübesini kentin tarihine adayan bir çalışmayla ön plana çıktı. Elazığ Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü görevini yürüten sanat tarihçisi Atıcı, bölgedeki saha ve arşiv araştırmalarının sonuçlarını 'Tarihte Harput Medreseleri' adlı ikinci kitabında bir araya getirdi. Çalışma, Harput'un Osmanlı dönemindeki eğitim merkezi kimliğini ve medrese ağını ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.
Saha ve arşiv çalışmaları:
Atıcı, akademik eğitimini 2004-2013 yılları arasında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünde tamamladıktan sonra Kültür Varlıkları ve Korumacılık alanında yüksek lisans yaptı. Mesleki yolculuğunun ilk durağı Malatya olan Atıcı, 2014 yılında memleketi Elazığ'a dönerek Harput İçkale Kazısı'nda Prof. Dr. İsmail Aytaç başkanlığındaki kazı ekibinde kazı başkan yardımcısı olarak görev aldı. Bu görev sırasında yürüttüğü yüzey araştırmaları ve kırsal alan tespitleriyle birçok kültür varlığını kayıt altına aldırdı ve tescil süreçlerini tamamladı.
Ayrıca Atıcı, Cumhurbaşkanlığı ve Osmanlı Arşivleri'ndeki Hurûfât Defterleri üzerinde çalışmalar yaparak Harput'un sosyal ve mesleki dokusuna ilişkin arşiv verilerinden yararlandı. Bu arşiv araştırmaları daha önce yayımlanan ilk kitabı 'Harput’ta Vakfa Tabi Meslek Grupları'nda kullanıldı ve kamu binalarında çalışan kişilerin meslekleri ile maaş aldıkları vakıflar belgeledi.
Kitabın bulguları ve literatüre katkısı:
Atıcı'nın yeni çalışmasında ortaya koyduğu en çarpıcı tespitlerden biri Harput'un Osmanlı döneminde önemli bir ilim merkezi olduğuydu. Araştırmalar sonucunda toplam 19 medrese tespit edildi; ancak günümüze yalnızca Esediye Külliyesi'ndeki bir medrese temelinin ulaştığı kaydedildi. Diğer 18 medreseden ise günümüze ulaşan somut bir iz bulunmuyor.
Çalışma, Harput'taki medrese muallimlerinin silsilesini takip ederek, talebelerin yetişip icazet aldıktan sonra Osmanlı coğrafyasının çeşitli noktalarına muallim olarak gönderildiğini ve Harput'un bu ağda merkezi bir rol üstlendiğini belgeler nitelikte. Ayrıca Atıcı, merhum İshak Sunguroğlu'nun 'Harput Yollarında' eserindeki medrese tasvirlerini mimari planlara dönüştürerek görsel ve yapısal açıdan araştırmacıların kullanımına sundu.
Atıcı'nın ifadelerine göre bu çalışmalar, sadece yapıların fiziksel kalıntılarını aramakla kalmayıp, eğitim, vakıf yapıları ve mesleki örgütlenme gibi sosyo-kültürel verileri de bütüncül biçimde ele alıyor. Bu yöntem, Harput'un tarihsel kimliğini yeniden inşa etmek ve literatürdeki eksiklikleri doldurmak açısından önem taşıyor.
Yeni görev ve gelecek çalışmalar:
2026 yılının Şubat ayında Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürü olarak atanan Atıcı, idari sorumluluklarının yanı sıra akademik üretimini sürdürdüğünü belirtiyor. İkinci kitabın ardından üçüncü çalışmasına odaklandığını söyleyen Atıcı, bu yeni kitapta Harput yapılarındaki mitolojik sembolleri ve Orta Asya izlerini inceleyeceğini açıkladı. Araştırma, usta sanatçı ve mimarların eserlerde bıraktığı izleri mitolojik bir bakış açısıyla ele almayı hedefliyor.
Atıcı, çalışmalarını şehir için bir vefa olarak nitelendiriyor ve hazırladığı kitapların gelecek nesillere belge niteliğinde kalmasını amaçladığını vurguluyor. İl Müdürlüğü çatısı altında yürütülen kültürel ve doğal mirasın gün yüzüne çıkarılması çalışmaları ile yazılı eserlerin bir arada yürütülmesi, yerel tarih bilincinin güçlendirilmesine katkı sağlamak üzere tasarlanmış görünüyor.
Sonuç olarak 'Tarihte Harput Medreseleri', Harput'un eğitim tarihine dair hem saha verilerini hem arşiv kaynaklarını bir araya getirerek alan çalışmaları ile arşiv incelemelerini sentezleyen bir kaynak sunuyor. Atıcı'nın araştırmaları, Harput'un Osmanlı dönemi ilim ağı içindeki yerini yeniden değerlendirmek isteyen araştırmacılar için önemli bir referans oluşturuyor.
KADİR ATICI
