Gümüşhane'nin saklı mirası: Çakırkaya Manastırı'nın geleceği
Gümüşhane’nin Şiran ilçesine bağlı Çakırkaya Köyü’nde yer alan Çakırkaya Manastırı, kaya kütlesinin içine oyulmuş özgün yapısıyla bölgenin önemli tarihî eserlerinden biri olarak öne çıkıyor. Kesin yapım tarihi bilinmese de kaynaklarda yapı 13. ila 15. yüzyıllar arasına tarihleniyor ve 1848 yılında Piskopos Jeremias Georgiades tarafından yeniden düzenlendiği aktarılıyor.
Tarihi ve mimari özellikleri:
Yaklaşık 65 metre yüksekliğindeki kaya kütlesinin oyulmasıyla oluşturulan kompleks, doğal kaya ile bütünleşen görünümü nedeniyle zaman zaman "Gümüşhane’nin Sümela’sı" olarak anılıyor. Bölgedeki anlatılarda yapının geçmişte çok daha geniş bir yerleşim sistemi içerdiği, "yer altında, 20 dağın üzerinde de aynı şekilde olmak üzere toplam 40 oda" gibi bir düzenlemeden söz edildiği aktarılıyor. Bu özgün konum ve yapılaşma, manastırı hem dini hem de kültürel açıdan değerli kılıyor.
Tahribat ve koruma çalışmaları:
Ne var ki manastır günümüzde bakımsızlık sonucu yıpranmış ve bazı bölümleri zarar görmüş durumda. Yapıya verilen zararın önemli bir kısmı, bölgede görülen define arama faaliyetleri ve ziyaretçiler tarafından gerçekleştirilen müdahaleler nedeniyle oluştu. Bu durum, taş ve bölümlerin tahrip edilmesine yol açtı.
Korunması amacıyla 2016 yılında yapı tescillendi; sonrasında rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlandı. Ancak bu projelerin saha uygulamalarına dönüşmesi henüz sağlanmadı. Yerel kaynaklar, hazırlanan projelerin hayata geçirilmesinin öncelikli olduğunu vurguluyor.
Yerel halkın görüşleri ve turizm potansiyeli:
Çakırkaya Köyü sakini Baysal Kaya, manastırla ilgili aktarılan tarih bilgisinin köydeki rivayetlere dayandığını belirtiyor: "Biz buranın tarihiyle ilgili şu an için sadece 1800’lü yıllara kadar gidebiliyoruz. Eskilerimizin anlattığına göre burada Rumlar yaşıyormuş. Bu manastırın bu dağa oyulmasında Rumlar çalışmış. Karadeniz’in dini merkezi olarak burayı kullanmışlar. Trabzon’da Sümela Manastırı, burada Çakırkaya Manastırı’nı kullanmışlar fakat merkezlerinin burası olduğu rivayet ediliyor."
Manastırın restore edilip turizme kazandırılması talebi köy yönetiminden de geliyor. Çakırkaya Köyü Muhtarı Seyfettin Demir, yapının bugün ziyaretçilerce zarar gördüğünü ve bölgenin kolay ulaşılabilir olmasına rağmen yol koşullarından şikâyet edildiğini belirterek, "Burası şu an virane halde, gelenler zarar veriyor. Buraya ziyaretçi çok geliyor. Hemen yakınımızda Tomara Şelalesi olduğu için geçenler buraya hep uğruyor, yoldan şikayet ediyorlar. Biz buranın bir an önce restore edilmesini ve turizme kazandırılmasını istiyoruz" ifadelerini kullanıyor.
Bölgenin Tomara Şelalesi güzergâhına yakın olması ve çevrede daha eski döneme ait arkeolojik buluntuların bulunması, Çakırkaya Manastırı’nın koruma ve turizme kazandırılması durumunda önemli bir çekim alanı haline gelebileceğini gösteriyor. Yerel talepler, hem yapının gelecek nesillere aktarılması hem de Şiran’ın turizm potansiyelinin artırılması açısından restorasyon çalışmalarının acil olduğunu işaret ediyor.
GÜMÜŞHANE’NİN ŞİRAN İLÇESİNE BAĞLI ÇAKIRKAYA KÖYÜ’NDE BULUNAN TARİHİ ÇAKIRKAYA MANASTIRI, SAHİP OLDUĞU TARİHİ VE KÜLTÜREL DEĞERE RAĞMEN YILLARDIR BAKIMSIZLIK VE İLGİSİZLİKLE KARŞI KARŞIYA
