Göz hakkı neden suç sayılıyor:
Avukat Süleyman Yalım, halk arasında ‘göz hakkı’ diye anılan uygulamanın hukuki açıdan düpedüz hırsızlık olduğunu belirtiyor. Yalım, mal sahibinin izni olmaksızın alınan eşyaların basit hırsızlık kapsamında değerlendirildiğini ve bunun cezasının kanuna göre 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olduğunu vurguladı.
Hırsızlığın nitelikli halleri ve cezaları:
Yalım, nitelikli hallerin kanunda ayrı düzenlendiğine dikkat çekerek örnekler verdi. Açıkta bırakılmış bir meyvenin alınmasının belirli nitelikli hırsızlık kapsamına girebileceğini, bunun cezasının 3 yıldan 7 yıla kadar hapis olduğunu söyledi. Ayrıca eşyaların bina veya eklentileri içinde muhafaza edildiği, duvar veya çitle çevrili alanlardan alınması hâlinde bu suçun daha ağır bir nitelik kazandığını ve cezanın 5 yıldan 10 yıla kadar hapis olacağını aktardı.
İstisnalar, şikayet ve düşük değerli eşyalar:
Avukat Yalım, hırsızlık suçunun istisnalar dışında şikayete bağlı olmadığını, yani mağdurun şikayetini geri almasının kamu davasını durdurmayacağını belirtti. Üç temel istisnanın bulunduğunu ifade etti: akrabanın mülkiyetinden alma, geçici süreli alma durumları ve borç tahsili amacıyla alınan eşyalar. Ayrıca zorunluluk hali (örneğin hayati ihtiyaç) bulunduğunda farklı değerlendirme yapılabileceğini söyledi.
Yalım, Türk Ceza Kanunu 145. madde kapsamında çalınan malın değerinin çok düşük olması hâlinde hakimin takdir yetkisiyle indirim ya da ceza verilmemesi yönünde karar verebileceğini, ancak bunun bile yargılama sürecinden kaçınmayı sağlamayacağını ve sicile yansıyabileceğini hatırlattı. Bu nedenle, bir salkım üzüm veya bir elma dahi olsa sahibinden izin alınmasının gerektiğini belirtti.
Dini açıdan değerlendirme:
ALO 190 Diyanet Fetva Hattı'ndan edinilen bilgiye göre de ‘göz hakkı’ dini kaynaklarda yerine olmayan bir uygulama olarak değerlendiriliyor. Diyanet, bahçeden sahibinin rızası olmadan alınan meyvenin hem hırsızlık hem de kul hakkı oluşturduğunu, rıza olmadığında ise bunun zorla alınma gibi sayılacağını açıkladı.
Özetle, hem hukukî hem de dinî bakımdan başkasına ait malı sahibinin izni olmadan almak doğru değil; sonuçları ağır olabilir ve izinsiz alınan eşyalar hukuken ceza yaptırımına, dinen ise kul hakkı sorumluluğuna yol açar.
AVUKAT SÜLEYMAN YALIM, HALK ARASINDA ‘GÖZ HAKKI’ OLARAK TABİR EDİLEN DURUMUN HUKUK ÖNÜNDE DÜPEDÜZ HIRSIZLIK OLDUĞUNU SÖYLERKEN, ALO 190 DİYANET FETVA HATTI’NDAN EDİNİLEN BİLGİYE GÖRE DE MAL SAHİBİ RIZASI OLMADAN ALINAN EŞYA KUL HAKKINI OLUŞTURUYOR.
