Tarihi bağlam:
Ankara'nın Haymana ilçesindeki Evliyafakı köyü, Sakarya Meydan Muharebesi'nin en sıcak çatışma alanlarından biri olarak hafızalara kazındı. İşgalci Yunan ordusunun Ankara'ya ilerleyişini durdurmak üzere 23 Ağustos 1921'de başlayan ve Milli Mücadele'nin dönüm noktalarından biri sayılan muharebede, köy 22 gün 22 gece boyunca çetin çatışmalara sahne oldu. Bu süreçte cephe hattının önemli bir konumunda bulunan Evliyafakı'da çok sayıda asker şehit düştü; edinilen bilgilere göre köyde 600'e yakın şehit mezarı bulunuyor.
Köylülerin tanıklığı:
Köy sakinleri, günlük yaşamları içinde sık sık şehit aileleri ve bahçe mezarlarıyla karşılaştıklarını söylüyor. Evinde avlusunda şehit mezarı bulunan Ekrem Koçak, "Biz onların sayesinde şu anda ayakta duruyoruz. Mekanları cennet olsun, nur içinde yatsınlar. Şehitlerimizi isteseler de vermeyiz" diyerek köylülerin şehitlere duyduğu bağlılığı özetliyor. Koçak, ailesinin şehitlere sahip çıkma geleneğini sürdürdüğünü, annesinin rüyalarında şehitlerle konuştuğunu anlattı.
Köyün hafızası ve anlatısı:
Evliyafakı Mahallesi muhtarı Kemal Karaduman, köyün savaşla anıldığını ve Atatürk'ün burada sözlerinin izlerini taşıdığını vurguluyor. Karaduman, söz konusu muharebenin İkiztepe civarında başladığını ve burada "vücut vücuda çarpışmalar" yaşandığını belirterek, Atatürk'ün "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır" sözünün bu yerde söylendiğini aktarıyor. Köy, savaşın yarattığı mirası korumaya çalışırken aynı zamanda yurt dışından, özellikle Yunan ziyaretçilerden gelen ilginin de arttığını kaydediyor; bu yıl içinde yaklaşık 20 Yunan ziyaretçinin köye geldiği belirtiliyor.
Koruma, anlatma ve gelecek planları:
Haymana Belediye Başkanı Levent Koç, Sakarya Meydan Muharebesi'nin bölge için stratejik önemine dikkat çekiyor: "Türk ordusunun Viyana'dan sonraki 238 yıllık geri çekilişinin bittiği topraklardayız" diyen Koç, Evliyafakı ve çevresinin Anadolu'nun kaderini etkileyen bir saha olduğunu vurguluyor. Başkan, bölgenin tarihsel değerinin yeterince anlatılamadığını, bu mirası gelecek kuşaklara aktarmak için yerel projeler geliştireceklerini söylüyor.
Koç, Haymana'nın "Ankara'ya düşman askerinin gelişini engelleyen son kale" olduğunu kaydederek, sahayı canlı tarihe dönüştürecek uygulamalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Proje hedefleri arasında cephelerin, siperlerin ve lojistik destek unsurlarının alanda canlandırılması; gençlerin ve ziyaretçilerin sahayı hissederek öğrenebileceği bir tarih turizmi altyapısı oluşturulması yer alıyor. Belediye, bölgenin Çanakkale gibi ulusal bellekte daha görünür bir yere taşınmasını amaçlıyor.
Evliyafakı köyünde günlük hayat ile tarihi hafıza iç içe geçiyor. Bahçelerde, tarlalarda yürürken karşılaşılan mezarlar, köylülerin hatıra ve sorumluluk duygusunu canlı tutuyor. Köy halkı, şehitlere sahip çıkma geleneğini sürdürürken aynı zamanda bölgenin doğru şekilde belgelenmesi ve ziyaretçilere aktarılması için çaba bekliyor.
Evliyafakı, Sakarya Meydan Muharebesi'nin yerel tanıklığını taşıyan, 105 yıldır şehitlerin izleriyle yaşamaya devam eden bir köy olarak hem yerel hem ulusal tarih hafızasında önemli bir konumda bulunuyor.
SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ’NİN İZLERİNİ TAŞIYAN ANKARA’NIN HAYMANA İLÇESİNDE BULUNAN EVLİYAFAKI KÖYÜ, 105 YILDIR ŞEHİTLERLE İÇ İÇE YAŞIYOR.
