Şeyh Ali Sezai Efendi’nin mezar taşı tartışmasının arka planı
Son dönemde gündeme gelen mezar taşı tartışmasının merkezinde yer alan isim, 1867 Kahramanmaraş doğumlu Şeyh Ali Sezai Kurtaran. 11 Haziran 1937'de 70 yaşında vefat eden Şeyh Ali Sezai Efendi, Milli Mücadele döneminde kentte etkili olmuş, sonrasında da devletle kurduğu temaslarla tanınmıştır. Tarihçi-yazar Mehmet Işık, tartışmanın kaynağının mezar taşının eski Türkçe harflerle yapılmış olmasından ziyade yerel yönetimin mezarlık çalışmaları sırasında ortaya çıkan anlaşmazlıklar olduğunu vurguluyor.
mezar taşı ve harf inkılabı:
Işık, mezar taşının Latin alfabesinin kabulünden önce hazırlandığını belirterek, taşın Osmanlı Türkçesiyle olması nedeniyle Şeyh Ali Sezai Efendi’nin harf inkılabına karşı çıktığı sonucuna varmanın yanlış olduğunu söylüyor. Elindeki arşiv vesikalarına göre taşın önceden talep edildiği ve kişisel vasiyetleri doğrultusunda düzenlendiği görülüyor. Ayrıca Işık, Efendi’nin eski yazıyı kullanmasının tek başına bir yaptırım nedeni olmadığını, 1933 tarihli eski yazıyla yazılmış mektuplar ve Cumhuriyet’in 10. yıl kutlamalarıyla ilgili yazışmaların da mevcut olduğunu aktarıyor.
belediye çalışmaları ve yerel çekişme:
Olayın asıl dinamiği, Maraş Belediyesi’nin yürüttüğü mezarlık ıslahı ve altyapı çalışmaları sırasında ortaya çıkıyor. Işık’a göre Şeyh Ali Sezai Efendi, şehirdeki mezarların sökülmesine, cami kenarlarındaki mezarların taşınmasına ve mezar taşlarının altyapıda kullanılmasına karşı oldu; bunun sonucunda yerelde tek parti idaresinde bazı kişiler tarafından hakkında şikayetler hazırlanıp Ankara’ya gönderildi. CHP müfettiş raporlarında ise bu itirazların daha çok yerel uygulamalardaki farklılıklardan kaynaklandığı, Efendi’nin devlet veya Cumhuriyetle bir sorunu olmadığı yönünde değerlendirmeler yer alıyor.
Yerel belgeler Işık tarafından, Şeyh Ali Sezai Efendi hakkında açılan davanın düştüğünü ve herhangi bir cezai hüküm ya da cezaevine gönderilme durumunun söz konusu olmadığını gösteriyor. Işık, mahkeme sürecinde bir tevkifata çağrılma olayı yaşandığını ancak sonucun dava düşmesiyle noktalandığını belirtiyor; bu nedenle cezaevine atılmadığı vurgulanıyor.
Atatürk ile ilişkisi:
Mehmet Işık, Şeyh Ali Sezai Efendi’nin Gazi Mustafa Kemal Atatürk ile özel bir yakınlığı olduğunu ve bu ilişkinin fotoğraflar ve arşiv belgeleriyle doğrulanabileceğini söylüyor. Işık, Atatürk’ün Antep üzerinden yaptığı Anadolu gezisinde Narlı’ya geldiğinde kendisini karşılayan ve sohbet edenler arasında Şeyh Ali Sezai Efendi’nin fotoğraflarda görüldüğünü aktarıyor. Bu temaslar, Efendi’ye yönelik iddiaların Cumhuriyet ve Atatürk karşıtlığına dayandırılmasının da gerçekçi olmadığını destekliyor.
Ayrıca Işık, 1930’lu yıllarda Şeyh Ali Sezai Efendi’ye Pınarbaşı’ndan gelen kentin ana su kaynağının taksim görevinin verildiğini; bunun, onun şehirdeki adaletli hizmet anlayışının ve toplum nezdindeki itibarının bir göstergesi olduğunu belirtiyor. Bu görev sırasında suyun yalnızca elit kesimlere değil, fakir fukaranın yaşadığı bölgelere de hakkaniyetle dağıtıldığı ve bu durumun bazı çevreleri rahatsız ettiği ifade ediliyor.
Sonuç olarak Işık, mezar taşının eski Türkçe olması üzerinden Cumhuriyet’e veya Mustafa Kemal Paşa’ya karşı bir tutum çıkarılmasının tarihî gerçeklikle örtüşmediğini; yaşanan sürecin daha ziyade yerel yönetim uygulamaları ve mezarlık düzenlemeleri sırasında gelişen bir anlaşmazlıktan kaynaklandığını belirtmektedir. Elindeki müfettiş raporları ve diğer arşiv belgelerine dayanarak, hakkındaki iddiaların çoğunun yerel çekişmeler sonucu ortaya çıktığını ve hukuken de sonlandırıldığını vurgulamaktadır.
MARAŞ MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİ KAHRAMANLARINDAN ŞEYH ALİ SEZAİ EFENDİNİN ARAPÇA MEZAR TAŞI NEDENİYLE CEZAEVİNE ATILDIĞI YÖNÜNDEKİ İDDİALAR İLE İLGİLİ KAHRAMANMARAŞLI TARİHÇİ-YAZAR MEHMET IŞIK OLAYIN PERDE ARKASININ FARKLI OLDUĞUNU SÖYLEDİ.
