Erzurum SGK İl Müdürü Durmuş: Kayıt dışı istihdam işçi ve işveren için ciddi risk
Erzurum Sosyal Güvenlik İl Müdürü Nizamettin Durmuş, kayıt dışı istihdamın ülke ve sosyal güvenlik sistemi açısından başlıca sorunlardan biri olduğunu belirterek, bu sorunun çalışanların Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmemesi ya da çalışma gün ve ücretlerinin eksik bildirilmesi biçiminde ortaya çıktığını ifade etti.
Kayıt dışılığın kapsamı ve yasal çerçeve
Durmuş, kayıt dışı istihdamın yalnızca sigortasız işçi çalıştırma anlamına gelmediğini; çalışma süreleri veya ödenen ücretlerin eksik bildirilmesinin de kayıt dışı istihdam kapsamında değerlendirildiğini vurguladı. Çalışanların sigortalı olarak çalıştırılmasının anayasal bir hak olduğu, bunun hem çalışanlar hem de işverenler için yasal bir zorunluluk olduğu belirtildi.
Durmuş, işverenlerin sigortasız istihdam sağlama hakkının bulunmadığını; çalışanların kendi rızalarıyla dahi sigortasız çalışmayı talep etmelerinin hukuken mümkün olmadığını ifade etti. Bu tür taleplerin kabul edilmesinin işverenler için ciddi yasal ve mali riskler taşıdığına dikkat çekti.
Çalışana ve aileye etkileri
Durmuş, kayıt dışı çalışanların geleceğe yönelik temel teminatlardan yoksun kaldığını belirtti: emeklilik hakkı, malullük aylığı, ölüm aylığı, işsizlik sigortası ve sağlık hizmetlerine doğrudan erişim gibi güvencelerden mahrumiyet söz konusu olabilmektedir. Ayrıca iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı sağlanan koruyucu önlemler ve maddi/sağlık güvencelerinden uzak kalmanın büyük risk oluşturduğu ifade edildi.
İşyeri hakları ve çalışma koşulları
Kayıt dışı istihdamın çalışanları kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili ve analık izni gibi temel özlük haklarından mahrum bıraktığını; bunun adil ücret standartlarının altında ve güvencesiz çalışma koşullarına yol açtığını belirtti. Sosyal güvenlik uygulamalarının amacının ceza değil, rehberlik odaklı yaklaşım olduğunu vurguladı.
İşletmeler için mali ve idari riskler
Durmuş, kayıt dışı çalışmanın işletmelere getirdiği anlık kazancın aksine telafisi güç mali riskler doğurduğunu; tespit halinde yüksek idari para cezaları, prim teşviklerinin iptali ve muhtemel iş kazalarında ağır yasal yükümlülüklerle karşılaşılacağını söyledi. İşverenlerin, risk almak yerine istihdam teşviklerinden faydalanarak güvenli büyümeyi tercih etmelerinin önemine dikkat çekti.
Makroekonomik etkiler ve haksız rekabet
Kayıt dışı istihdamın piyasa dengesini bozduğunu, haksız rekabet yarattığını ve vergi ile prim kayıplarına yol açtığını belirtti. Sosyal güvenlik sisteminin zarar görmesi, gelir dağılımında adaletsizlik ve ekonomik verilerin güvenilirliğinin zedelenmesi gibi makroekonomik sonuçlara işaret etti.
Şikâyet, sorgulama ve başvuru kanalları
Çalışanların, çalışmalarının SGK'ya bildirilip bildirilmediğini ya da hangi kazanç seviyesinden bildirildiğini kısa sürede öğrenebileceklerini söyleyen Durmuş, başvuru ve sorgulama yollarını açıkladı: www.turkiye.gov.tr adresinden e-Devlet şifresiyle sorgulama yapılabileceği, 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi'nin 7/24 aranabileceği, il ve ilçe Sosyal Güvenlik Müdürlükleri veya merkezlerine şahsen başvuru yapılabileceği belirtildi. Sigortasız çalıştırıldığını veya eksik bildirim olduğunu düşünenlerin şikâyetlerini ALO 170, Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri/Merkezleri veya CİMER üzerinden iletebilecekleri vurgulandı.
Ücret ödemelerinde banka zorunluluğu
Durmuş, ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılmasının şeffaflık, hak güvencesi ve uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önem taşıdığını belirtti. Mevzuata göre Türkiye genelinde 3 ve daha fazla işçi çalıştıran işletmelerde ücret ödemelerinin bankalar aracılığıyla yapılmasının zorunlu olduğu hatırlatıldı. Bu yükümlülüğe uyulmaması halinde her bir çalışan ve ihlalin devam ettiği her ay için ayrı ayrı idari para cezaları uygulanacağının altı çizildi.
Kayıtlı istihdamın yalnızca yasal bir zorunluluk değil; ülkenin ve gelecek kuşakların sürdürülebilirliği için yapılan bir yatırım olduğunun önemini vurgulayan Durmuş, Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında tüm tarafları ortak sorumluluğa sahip çıkmaya davet etti: "Sigorta ile iş güvende, işçi güvende; gelecek güvende".
ERZURUM SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRÜ NİZAMETTİN DURMUŞ
