Ekran bağımlılığı kas ve iskelet sağlığını tehdit ediyor
Dijital cihazlarla geçirilen sürenin artması, çocuklarda yalnızca görme veya dikkat sorunlarına değil, aynı zamanda sırt, bel ve boyun ağrıları ile postür bozukluklarına da yol açıyor. İstanbul Üniversitesi-İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Fuat Bilgili, bu yakınmalarla gelen hasta sayısının giderek arttığını belirtiyor ve erken müdahalenin önemine dikkat çekiyor.
Hangi şikayetler öne çıkıyor ve nedenleri:
Bilgili, özellikle sınav dönemlerindeki yoğun masa başı çalışma ile ekran bağımlılığının birlikte görüldüğünü; bunun da omuzların öne yuvarlanması, sırtta kamburluk ve boyunda öne eğilmeyle karakterize postür bozukluklarına yol açtığını söylüyor. "Boyun her 2,5 santimetre öne eğildiğinde binen yük 2 kat kadar artıyor" uyarısı, uzun süre eğik pozisyonda telefon veya tablet kullanımının omurga üzerindeki etkisini özetliyor.
Uzun süre oturmanın bel ve karın kaslarında zayıflığa, bel çukurluğunun artmasına neden olabileceğini belirten Bilgili, kalça ve diz eklemlerinin 90-100 derece bükülü pozisyonda uzun süre kalmasının kas kısalığı ve dengesizliklere yol açtığını; bunun da yürüyüş hızında azalmaya ve dinamik denge sorunlarına kadar varabileceğini aktarıyor.
Önleme ve müdahale: ne yapılmalı?
Bilgili, ekran süresi için yaş gruplarına göre şu sınırları öneriyor: 0-2 yaş grubu ekrana maruz bırakılmamalı, 2-5 yaş en fazla 1 saat, 5-13 yaş 1,5-2 saat, 13 yaş üstü ise günde 2 saatten fazla olmamalı. Bu sürelerin kesintisiz şekilde kullanılmaması gerektiğini vurguluyor.
Postür ve kas dengesini korumak için öneriler arasında 20'ler kuralı geliyor: 20 dakika çalışma sonrası 20 saniye kadar başka bir noktaya bakıp, mümkünse 15-20 metre yürümek. Oturma düzeninde ise 90'lar kuralı uygulanmalı; dizler ve dirsekler yaklaşık 90 derecede, ayak tabanı yere temas ediyor olmalı, bel boşluğunu destekleyecek bir yastık veya destek kullanılmalı.
Bilgili, egzersizlerin hem esneme hem güçlendirme odaklı yapılmasının gerektiğini; aksi halde dinamik postür bozukluklarının zamanla yapısal, statik eğriliklere (örn. skolyoz tipi eğriliklerde artış) dönüşebileceğini vurguluyor. Teşhis ve yönlendirme için uzman desteğinin önemine dikkat çekiyor: ağrı ve asimetri fark edildiğinde gecikmeden değerlendirme yapılmalı.
Ayrıca ağır ve tek taraflı taşınan sırt çantalarının da postür üzerine olumsuz etkileri olduğuna işaret eden Bilgili, tek omuza asılan çantaların omurgada eğilmelere ve skolyoz postürüne yol açabileceğini; bununla birlikte çantanın uzun süre taşınmaması gerektiğini belirtiyor.
Sonuç olarak, ekran süresinin sınırlandırılması, doğru oturma düzeni, düzenli molalar ve hedefe yönelik egzersizlerle çocuklarda oluşabilecek kas-iskelet sorunlarının büyük ölçüde önlenebileceği; ancak ağrılar başladıktan sonra geriye döndürmenin güçleştiği unutulmamalıdır.
PROF. DR. FUAT BİLGİLİ
