Dünyada Takvim Çeşitliliği
CAN EFESOY
Dünyanın farklı coğrafyalarında, kökleri binlerce yıla dayanan çeşitli takvim sistemleri kullanılmaktadır. Birçok ülke miladi (Gregoryan) takvimi idari ve uluslararası işler için tercih ederken; bazı devletler ve toplumlar dini, kültürel veya tarımsal gerekçelerle farklı takvimleri yürürlükte tutmaktadır.
Miladi takvim, bir yılın Dünya'nın Güneş etrafındaki tam dönüşü esas alınarak 365 gün 6 saat kabul edilir ve başlangıç tarihi olarak Hazreti İsa'nın doğumuyla ilişkilendirilen 1 Ocak esas alınır. Öte yandan diğer takvimler bazen Güneş, bazen Ay döngülerine dayanmaktadır.
Açık kaynaklara göre bazı ülkeler miladi takvimi ya hiç kullanmamakta ya da yalnızca idari ve uluslararası işlemler için kullanmaktadır: İran, Afganistan, Suudi Arabistan, Etiyopya, Bangladeş, Tayland, Kamboçya, Laos, Kuzey Kore, Tayvan, Nepal, Myanmar, Sri Lanka ve İsrail.
Hicri takvim
İran, Afganistan ve Suudi Arabistan tarafından resmî olarak kullanılan Hicri takvimde başlangıç yılı, miladi takvime göre 622 yılı olarak kabul edilen Hazreti Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicretine dayanır. Metinde belirtildiği üzere, şu anda 1404 yılındaki İran ve Afganistan'da yeni yıl geleneksel olarak gece ve gündüzün eşit olduğu 21 Mart'ta baharın gelişiyle kutlanmaktadır. Suudi Arabistan'da ise resmi işlemlerde miladi takvim, Şeriat hükümleriyle ilgili işlemlerde Hicri takvim esas alınmaktadır.
Etiyopya takvimi
Etiyopya takvimi de Hazreti İsa'nın doğumunu esas alır; ancak farklı hesaplamalar nedeniyle miladi takvimden 7-8 yıl geridedir. Etiyopya yeni yılı, hasadın başlangıcına denk gelir ve yıla bağlı olarak 11 veya 12 Eylül'de kutlanır. Bu kutlamaların kökeni olarak, Saba Krallığı'nın Kraliçesi Belkıs'ın yaklaşık 3 bin yıl önce Hazreti Süleyman'ı ziyareti ve sonrasında ülkesine dönmesiyle kuraklığın sona erdiği inancı gösterilmektedir.
Bengal takvimi
Bangladeş'te güneşi esas alan Bengal takvimi ile miladi takvim eş zamanlı kullanılır. Ülkede idari ve ticari işlemler miladi takvime göre yürütülürken, kültürel bayramlar ve geleneksel etkinlikler için Bengal takvimi temel alınır. Hicri takvim resmi olarak tanınmasa da dini bayramların tarihleri Hicriye göre ayarlanır. Metne göre, şu anda ülkede 1432 yılı yaşanmakta ve yeni yıl 14 Nisan'da kutlanmaktadır; bu tarihin kökeni Babür İmparatoru Ekber Şah döneminde uygulanan tarım vergisi düzenlemesine dayanmaktadır.
Budist takvimi
Kamboçya, Laos ve Sri Lanka'da kullanılan Budist takviminde başlangıç olarak Buda'nın ölümü kabul edilir. Bu takvim Güneş'in hareketlerini esas alır ve miladi takvimden 543 veya 544 yıl ileridedir. Bu üç ülkede miladi takvim resmi işlemler için kabul görürken, Budist takvimi dini ve geleneksel bayramların tarihlerini belirler. Tayland'da Budist takvimi devlet daireleri ve resmi belgeler için temel oluşturur; uluslararası işler için miladi takvim kullanılır. Resmî yeni yıl kutlamaları 1 Ocak'ta yapılırken, kültürel gelenekler 13-16 Nisan arasında sürdürülen etkinliklerle yaşatılmaktadır.
Juche takvimi
Kuzey Kore'de kullanılan Juche takvimi, ülkenin kurucu lideri Kim İl-Sung'un doğum tarihiyle başlar ve miladi takvime göre 1912 yılından itibaren sayılır. Metinde belirtildiği üzere, Kuzey Kore şu anda 114 yılındadır ve yeni yıl 1 Ocak'ta devlet törenleriyle kutlanmaktadır.
Minguo takvimi
Tayvan'da kullanılan Minguo takviminde başlangıç, Çin İmparatorluğu'nun dağılması ve Çin Cumhuriyeti'nin kuruluş yılı olan 1912 kabul ediliyor. Tayvan'da da miladi takvimde olduğu gibi yeni yıl 1 Ocak'ta kutlanır; bunun yanında geleneksel kutlamalar arasında Çin Yeni Yılı da yer alır.
Vikram Samvat takvimi
Nepal'in resmî takvimi olan Vikram Samvat günlük yaşamda ve resmî belgelerde kullanılır; miladi takvim yardımcı konumdadır. Metinde verilen bilgiye göre takvim Milattan önce 57 yılında başlamış olup bu tarihin Hint Kralı Vikramaditya'nın Sakalar'ı yenilgiye uğrattığı dönemle ilişkilendirildiği düşünülmektedir. Bu takvime göre Nepal şu anda 2082 yılında bulunmakta ve Nisan ayında 2083 yılı tapınak ziyaretleri, geçit törenleri ve müzik etkinlikleriyle kutlanacaktır.
Myanmar takvimi
Myanmar'da idari ve uluslararası işlemler için miladi takvim kullanılırken, dini ve kültürel yaşamı düzenlemek için Myanmar takvimi geçerlidir. Yeni yıl 13-16 Nisan tarihleri arasında kutlanır ve halk Budist tapınaklarını ziyaret ederek yılı karşılar. Metne göre Myanmar takvimine göre başlangıç Milattan sonra 638 yılıdır ve ülkede şu anda 1387 yılı yaşanmaktadır.
İbrani takvimi
İsrail idari işler için miladi takvimi kullanmakla birlikte, dini ve kültürel etkinliklerin tarihlendirilmesinde kabul edilen İbrani takvimi esas alınır. Hem Güneş hem de Ay döngülerini temel alan İbrani takvimine göre metinde belirtilen güncel yıl 5785'tir.
Bu çeşitlilik, takvimlerin yalnızca zaman ölçümü aracı olmadığını; aynı zamanda toplumların dinî, kültürel, tarımsal ve siyasi tarihleriyle sıkı şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir.
