Demirci'de çitlembik üretimi ve pazar ağı:
Manisa'nın Demirci ilçesinde dağlarda kendiliğinden yetişen çitlembik, kırsal mahallelerde yaşayan kadınlar için önemli bir gelir kaynağına dönüştü. Bölgedeki aileler her yıl yaklaşık 450 ton çitlembik topluyor. Hasat edilen ürün yıkama ve kurutma süreçlerinin ardından hem yerel taleple çerez olarak tüketiliyor hem de yağı çıkarılarak ilaç ve kozmetik sanayine ham madde olarak satılıyor. İşlem gören ürünler başta İstanbul, Ankara, Gaziantep ve Bursa olmak üzere büyük kentlerdeki firmalara gönderiliyor.
Toplama ve işleme süreci:
Demirci merkezinin yanı sıra Rahmanlar, Kulalar, Sevinçler, Esenyurt, Mezitler, Boyacık ve Kerpiçlik gibi yaklaşık 40 mahallede çitlembik hasadı yapılıyor. Sabahın erken saatlerinde ellerinde kovalara dağlara çıkan kadınlar, dik yamaçlardan topladıkları çitlembikleri çuvallarla evlere taşıyor. Toplanan bitkiler yapraklarından ve kırmızı tanelerinden ayrılması için su dolu kazanlarda yıkanıyor, ardından güneşte serilerek kurutuluyor. İşlemenin bir kısmı kavrularak çerez olarak tüketilirken, önemli bir bölümünün yağı çıkarılıp sanayide kullanılmak üzere alıcıya gönderiliyor.
Kadın emeği ve yerel kullanım biçimleri:
Dağlarda yıllardır çitlembik toplayan 78 yaşındaki Zeynep Sönmez, çocukluğundan beri annesi ve yengesiyle birlikte dağlara gittiklerini anlatıyor. Zeynep Sönmez geçmiş uygulamaları ve değişimi şu şekilde aktarıyor: Ekim ayı girmeden yetişmeye başlıyor, yeşilini toplayıp eve getiriyoruz. Kazanı suyla doldurup, üstüne çıkanları alıyoruz. Altın yeşilini süzüp çuvala koyuyoruz, serip kurutup satıyoruz. Eskiden yağını çıkartıp kendimiz yiyorduk, şimdi her şey bol olduğu için kendimiz yemeyip satıyoruz.
Rahmanlar Mahallesi'nden Havana Sönmez ise çitlembik toplamanın kadınlara aile bütçesinde katkı sağladığını vurguluyor ve ürünün yörede hem çerez hem de şifa niyetine tüketildiğini belirtiyor. Havana Sönmez'in aktardığı biçimde kadınlar sonbaharda bir araya gelip topluyor, süzüp kurutanlar ya yağını çıkarttırıyor ya da doğrudan satıyor. Kurutularak çerez olarak tüketildiği gibi yağ hâlinde ekmek üzerine sürülerek veya yemeklere eklenerek kullanılıyor. Bölge halkı çitlembiğin astıma, mide rahatsızlıklarına ve hazımsızlığa iyi geldiği gibi inanışları da paylaşıyor.
Demirci'deki çitlembik üretimi hem geleneksel bilgi ve kolektif çalışma biçimlerini yaşatıyor hem de kırsal kesimde kadınların ekonomik katılımını artırıyor. Toplama, yıkama, kurutma ve pazarlama zinciri, bölge için küçük ama düzenli bir gelir kaynağı olmayı sürdürüyor.
Manisa'da dağlardan toplayıp ilaç ve kozmetik devlerine satıyorlar
