Proje, amaç ve saha çalışmasının başlangıcı
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) ile Çayeli Kaymakamlığı iş birliğiyle başlatılan "Çayeli Kültürel Miras Atlası: Tarih, Kültür ve Yaşayan Miras" projesinin saha çalışmaları resmen başladı. Projenin yürütücülüğünü RTEÜ Ardeşen Turizm Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gülsün Yıldırım üstleniyor. İlk derlemeler Aşıklar Vadisi ve Senoz Vadisi alanlarında yapılıyor.
Ekip ve kurumlar:
Projede RTEÜ Ardeşen Turizm Fakültesi, Ziraat Fakültesi ile Ardeşen ve Pazar Meslek Yüksekokulları yer alıyor. Bunun yanı sıra Akdeniz, Balıkesir ve Bandırma Onyedi Eylül üniversitelerinden akademisyenlerin de dahil olduğu 20 kişilik bir uzman ekip, toplam 4 üniversite iş birliğiyle çalışmalarını sürdürüyor.
Araştırma başlıkları ve yöntem:
Kaynak metinde projenin "8 temel başlıkta kapsamlı araştırma" yürüttüğü belirtilirken, saha uygulamalarının mutfak kültürü, halk edebiyatı ve sözlü kültür, tarım kültürü ve biyokültürel miras, sanat tarihi ve mimari miras, el sanatları ve geleneksel meslekler, gelenek-görenek ve sosyal hayat, yerleşim tarihi, kültürel peyzaj ve toplumsal hafıza olmak üzere dokuz ana başlık altında sürdüğü ifade ediliyor. Bu başlıklar doğrultusunda akademisyenler köylerdeki kaynak kişilerle birebir görüşmeler yaparak sözlü geleneği, üretim biçimlerini ve yerel mimari dokuyu belgeliyor.
Bulunan ritüeller, gelenekler ve sonuç beklentileri
Doç. Dr. Gülsün Yıldırım, ilçenin mikrokültürel yapısına dikkat çekerek çalışmanın amacını "unutulmaya yüz tutan eski geleneksel ve kültürel değerleri kayıt altına alarak bunları yaşatmak" şeklinde özetliyor. Saha çalışmaları sırasında bölgeye özgü ritüeller ve farklı uygulamalar kayda geçirildi.
Öne çıkan bulgular:
Ekibin derlediği örnekler arasında Rize'de yaygın olan yağış algısına karşı geliştirilen "Bobredigin" adı verilen güneş duası gibi ritüeller ile Çayeli'ne has evlilik uygulamaları yer alıyor. Yıldırım, genel Anadolu geleneğindeki tuzlu kahve âdetinin bazı köylerde yerini "magar sofrası" kurulumuna bıraktığını; burada gelinin damadı zor durumda bırakacak taleplerde bulunduğunu ve bu şartlar yerine getirilmeden kızın alınamadığını aktarıyor.
Çıktılar ve gelecek planı:
Saha araştırmaları tamamlandığında elde edilen verilerin bilimsel bir envantere dönüştürülerek "Çayeli Kültürel Miras Atlası" adıyla kitaplaştırılması planlanıyor. Ayrıca bu verilerin dijital platformlarda arşivlenmesi, farkındalık yaratılması ve gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor. Yıldırım, projenin bir nevi "kültürünü koru" seferberliği başlattığını ve her il ile ilçenin kendi kültürel miras envanterini tutmasının önemine vurgu yapıyor.
Proje, yerel hafızanın korunması ve akademik kayıt altına alınması açısından hem bölgesel bir kaynak oluşturacak hem de benzer çalışmalar için örnek teşkil etmeyi amaçlıyor.
ÇAYELİ’NİN UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ KÜLTÜREL MİRASI, 4 ÜNİVERSİTEDEN 20 AKADEMİSYENİN YÜRÜTTÜĞÜ SAHA ÇALIŞMALARIYLA KİTAP VE DİJİTAL ARŞİVE DÖNÜŞTÜRÜLMEK ÜZERE KAYIT ALTINA ALINIYOR.
