Buldan’da jakarlı kara tezgâhlarda süregelen geleneksel havlu dokumacılığı
Denizli’nin Buldan ilçesinde, teknolojik dönüşüme rağmen jakarlı kara tezgâhlarda geleneksel havlu üretimi devam ediyor. Elektriğin gelişiyle başlayan motorlu kara tezgâh kullanımı ve sonrasında otomatik makinelerin yaygınlaşması, bölgedeki dokumacılık yapılanmasını önemli ölçüde değiştirdi; buna karşın bazı ustalar atölyelerini kapatmayarak mesleği yaşatmayı sürdürüyor.
Tarihçe ve dönüşüm
Buldan’da dokumacılık, el tezgâhlarından elektrikli ve motorlu kara tezgâhlara, ardından otomatik tezgâhlara doğru evrildi. Daha hızlı ve yüksek kapasiteli üretim yapmak isteyen birçok dokumacı kara tezgâhlarını satıp modern makinelere geçti; sonuç olarak jakarlı kara tezgâhların sayısı azaldı ancak tamamen ortadan kalkmadı.
Usta Mehmet Sağlık ve meslek mirası
Mehmet Sağlık (61), baba mesleği olan dokumacılığı jakarlı kara tezgâhlarda sürdürmeye kararlı. Küçük yaştan itibaren mesleğin içinde büyüdüğünü anlatan Sağlık, ilkokul yıllarında aileye masır ve bobin sararak yardım ettiğini, ilkokulu bitirdikten sonra tezgâhların başına geçtiğini belirtiyor. Aile geçimini dokumacılıkla sağladığını, çocuklarını bu meslek sayesinde büyütüp okuttuğunu ifade ediyor.
Sağlık, çocuklarının dokumacılığı tercih etmemesine rağmen üretimi bırakmadığını vurguluyor: "Dokumacılığa bu tezgâhlarda başladım, yine bu tezgâhlarda sürdürüyorum. Sağlığım el verdiği sürece kara tezgâhlarda üretime devam edeceğim". Mesleğe olan bağlılığı sayesinde makinelerin bakım ve tamiratını kendisinin yapabildiğini de sözlerine ekliyor.
Üretim, desen ve tezgâh
Sağlık, mekikli ve jakarlı kara tezgâhında pamuk ipliğinden su emici ve kaliteli havlular üretiyor. Yaklaşık 25-30 yıldır papatya desenli havlu dokuduğunu belirtiyor. Ürün gamında 50x90 cm el havlusu ile 90x150 cm banyo havlusu yer alıyor ve bu ürünler tüketicilerden yoğun ilgi görüyor.
Kullandığı tezgâhın 1972 yılında Bursa’dan getirildiğini aktaran Sağlık, tezgâhın Kayalı marka olduğunu ve bakımını kendi yaptığını söylüyor. Her havluyu kendi dokuduğu için ürüne ayrı bir özen gösterdiğini, dokuduktan sonra katlayıp paketleyerek satışa hazır hale getirdiğini ifade ediyor.
Özetle: Buldan’daki jakarlı kara tezgâh kullanan ustalar, sayıları azalsa da geleneksel dokumacılığı koruyarak yerel zanaatın sürekliliğini sağlıyor; Mehmet Sağlık gibi ustalar mesleki bilgi ve tecrübeyi yaşatarak üretime devam ediyor.
MEHMET SAĞLIK, KARA TEZGÂHLARDA GELENEKSEL HAVLU DOKUMACILIĞINI YAŞATMAYA DEVAM EDİYOR.
