beynin biyolojik yaşı ne anlama gelir:
Ortalama yaşam süresinin uzamasıyla birlikte yaşa bağlı kronik ve bilişsel hastalıkların görülme sıklığı artıyor. Burtom Biyofiz Tıp Merkezi Nöroloji Uzmanı Dr. Şule Karaarslan bunun üzerine, tıbbın artık sadece ömrü uzatmaya değil, bedensel ve zihinsel yeterliliğin sürdürüldüğü sağlıklı yaşam hedeflerine odaklandığını vurguluyor. Dr. Karaarslan’a göre beynin biyolojik yaşı ile takvim yaşı çoğu zaman aynı olmayabilir; aktif, meraklı ve sosyal bir yaşam sürdüren ileri yaş grubu insanların biyolojik yaşı, yalnız yaşayan ve kronik hastalıklarla gündelik işlerini zorla sürdüren kişilere göre daha iyi durumda olabilir.
biyolojik yaşı değerlendirme yöntemleri:
Beynin biyolojik yaşını anlamak için hem fonksiyonel hem yapısal parametrelerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Değerlendirme süreci aile öyküsü, mevcut sağlık durumu ve rutin yaşam alışkanlıklarının sorgulanması ile başlar. Ayrıntılı nörolojik muayene ile birlikte yapılan hafıza ve nöropsikolojik testler; dikkat, planlama, hafıza, görsel yapılandırma, hesaplama, soyut düşünce, karar verme ve dil becerileri gibi işlevleri ölçer. Bazen bu teste depresyon değerlendirmeleri de eklenir, çünkü ruhsal sorunlar bilişsel performansı etkileyebilir.
Beyin MR görüntüleme ile yapısal değişiklikler, inme ve damarsal yükler, hafıza merkezinin durumu ve beyin volümü değerlendirilir. Kan tahlilleri ise sistemik sağlık hakkında bilgi verir; bunlar arasında Tam kan sayımı, kan şekeri, B grubu vitaminler (B12-folat vd), homosistein, vitamin D, tiroit fonksiyon testleri, demir ve ferritin düzeyi sayılmaktadır. Dr. Karaarslan, troid hormon ve vitamin düzeylerinin düzeltilmesiyle bazı hafıza sorunlarının düzeldiğine dikkat çekiyor.
Erken teşhis alanında önemli bir gelişme; alzaymır ile ilişkili bazı biyobelirteçlerin bel omurilik sıvısı yerine kanda da izlenebiliyor olmasıdır. A42/40 oranı ve pTau217 gibi kan biyobelirteçleri bu alanda ön plandadır ve Burtom Biyofiz Tıp Merkezi uygun hastalarda bu testleri uygulayabilmektedir. Ayrıca ileri görüntüleme yöntemleri ve genetik analizler tanı algoritmasında yer almaktadır.
sağlıklı yaş almanın temel önerileri:
Dr. Karaarslan, biyolojik yaşlanmayı yavaşlatmada yaşam tarzı değişikliklerinin belirleyici olduğunu söylüyor. İlk sırada kaliteli uyku ve melatonin yer alıyor; derin uyku sırasında beyin atıklarını temizliyor ve yenileniyor. Melatonin salgısının en yoğun olduğu 23.00 - 03.00 saatleri arasında uykuda olmak önemsenmeli, yatmadan 1-2 saat önce mavi ışığa maruziyetten kaçınılmalıdır.
Düzenli egzersiz fiziksel sağlığın yanı sıra bilişsel gerilemeyi de önler; hareketsiz yaşam kilo, kas ve damar sorunlarının yanı sıra zihin fonksiyonlarını da olumsuz etkiler. Sosyal bağlar ve sürekli öğrenme zihinsel dayanıklılığı destekler; çevreyle iletişim, hobiler edinme ve merak duygusunu canlı tutma bilişsel fonksiyonları korur. Beslenmede ise Akdeniz diyeti örnek gösterilir: taze sebzeler, yeşillikler, tam tahıllar, antioksidanı yüksek meyveler (nar, yaban mersini, pancar gibi), baklagiller, sızma zeytinyağı ve balık-ağırlıklı beslenme önerilmektedir.
izleme, önlem ve erken başvurunun önemi:
Bütüncül sağlık takibi; vitamin ve hormon eksikliklerinin tamamlanması, görme ve işitme kontrolleri, bağırsak sağlığının korunması (kabızlıktan kaçınma), sigaradan uzak durma ve ruhsal destek gerektiren durumlarda profesyonel yardım alınmasını kapsar. Bu unsurlar beden ve beyin zindeliğinin ayrılmaz parçalarıdır. Dr. Karaarslan hedefi, kendine yetebilen, bağımsız ve üretken bir beyin yapısını korumak olarak özetliyor ve hafıza şikayeti olan bireylerin şikayetlerini ertelemeyip erken tanı ve tedavi için uzman nöroloğa başvurması gerektiğinin altını çiziyor.
BURTOM BİYOFİZ TIP MERKEZİ NÖROLOJİ UZMANI DR. ŞULE KARAARSLAN
