AI Tomorrow Summit 2026'da Bakan Bolat'ın sunumu
Yapay Zeka Politikalar Derneği (AIPA) tarafından düzenlenen AI Tomorrow Summit 2026 etkinliği Ankara'da bir otelde gerçekleştirildi. Programa Ticaret Bakanı Ömer Bolat, AIPA Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu ve çok sayıda davetli katıldı; etkinlik açılış konuşmalarıyla başladı.
Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi: Gümrükte veri odaklı dönüşüm
Bakan Bolat, gümrük idarelerinde risk analizi ve veri madenciliği tekniklerini yapay zekayla yeniden şekillendirdiklerini belirtti. Devreye alınan Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde eşya, ülke ve firma bazlı olağandışı hareketlerin kısa sürede matematiksel ve istatistiksel modellerle tespit edildiği vurgulandı.
Bakanın verdiği rakamlara göre, makine öğrenmesi destekli mali risk analizi çalışmaları kapsamında 2026 yılında ithalatın %10'u riskli görülerek fiziki kontrole sevk edildi ve yapılan cari kontrollerde 7,6 milyar lira tutarında vergi ve teminat eksik beyanının önüne geçildi.
MUHAFIZ, X-Ray ve operasyon sonuçları
Bolat, sahadaki yazılım desteklerinin (ör. MUHAFIZ) evrakları risk derecesine göre sınıflandırdığını ve araç rotalarındaki anomalileri yakaladığını belirtti. Yeni başlatılan X-Ray Görüntü Paylaşım Ağı Projesi ile sınır güvenliğinin genişletileceğini söyledi.
27 Mayıs itibarıyla bildirilen operasyonlarda 341 operasyonda 19 milyar 715 milyon lira değerinde ve 12,3 ton uyuşturucu madde ele geçirilirken; 2 bin 418 operasyonda 21 milyar 268 milyon lira değerinde kaçak eşya ele geçirildiği aktarıldı.
Veri merkezleri: Su ve enerji maliyetleri
Bolat, veriyi 21. yüzyılın stratejik hammaddesi olarak nitelendirerek yapay zekanın görünmeyen maliyetlerine dikkat çekti. Verilen verilere göre, 100 kelimelik tek bir yapay zeka komutunun sunucuların soğutulması için yaklaşık 519 mililitre tatlı su tükettiği, tek bir büyük dil modelinin eğitimi için yaklaşık 5,4 milyon litre suya ihtiyaç olduğu ifade edildi. Ayrıca bir teknoloji şirketinin yurt dışındaki veri merkezi kampüsünün tek bir ayda 43 milyon litre su tükettiği belirtildi.
Küresel yapay zeka talebinin 2027 yılına kadar 4,2 ila 6,6 milyar metreküp su çekimine yol açacağı öngörülürken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine dayanarak veri merkezlerinin küresel elektrik tüketiminin 2024teki 415 teravatsaat düzeyinden 2030 sonuna kadar 945 teravatsaate yükselmesinin beklendiği vurgulandı.
Kritik malzemeler ve tedarik yoğunlaşması
Bakan, yapay zeka donanımlarının üretiminde lityum, kobalt ve galyum gibi elementlere bağımlılık olduğunu; en büyük stratejik riskin işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşması olduğunu belirtti. Mevcut verilere göre nadir toprak elementlerinin ayrıştırma ve rafinaj kapasitesinin yaklaşık %91'inin, mıknatıs üretiminin ise yaklaşık %94'ünün Çin kontrolünde olduğu, ihracat kısıtlamaları sonrası galyum fiyatlarının %365, germanyum fiyatlarının ise %400 artış gösterdiği ifade edildi.
Türkiye'nin yapay zeka hazırlığı ve hedefleri
Bolat, Türkiye'nin Oxford Insights Hükümet Yapay Zeka Hazırlık Endeksinde 193 ülke arasında 53. sırada olduğunu belirterek, ülkenin güçlü kurumsal hazırlık ve gelişim potansiyeline sahip olduğunu söyledi. Türkiye'de yapay zeka alanında çalışan akademisyen sayısının 3 bin 500'ü, aktif girişimci sayısının ise 1 bin 100'ü aştığı; girişimlerin yaklaşık %70'inin son 5 yılda kurulduğu kaydedildi.
Yapay zekanın ekonomiye katkısının arttırılması hedefleri arasında Gayri Safi Milli Hasıla'ya katkının %5'e çıkarılması ve istihdama 50 bin kişilik ilave hedeflenmesi yer alıyor. Bakan, 13 Haziran'da açıklanacak Yapay Zeka Eylem Planı'nın dönüşüme katkı sağlayacağını söyledi.
E-ihracat, dijital dönüşüm ve veri altyapıları
Bakan, e-ihracata yönelik uygulama odaklı destek amacıyla 2024 yılında devreye alınan E-Kolay İhracat Platformu (E-KİP)'in çeşitli kullanıcı gruplarına hitap ettiğini belirtti. E-ticaretin yapay zeka destekli ve veri temelli yeni bir ticaret modeline dönüştüğünü, firmaların yapay zekadan daha etkin yararlanabilmeleri için farkındalık çalışmaları yürüttüklerini söyledi.
Ticaret Bakanlığı ile TOBB iş birliğinde yapay zekanın dijital ticaretteki etkilerine yönelik bir çalıştay düzenlenmesi ve ortaya çıkacak yol haritasının hızla hayata geçirilmesi planlanıyor.
Gümrük işlemlerinde OCR ile beyanname ve ek belgelerin dijitalleştirilmesi, Yapay Zeka Destekli Değerlendirme Sistemi ile tarife, kıymet ve vergilendirmede doğruluk oranının yükseltilmesi hedefleniyor. TARA sistemine yapay zeka destekli tahminleme ve görsel arama eklenecek; böylece cep telefonu kamerasıyla ürünün tarife kodunun saniyeler içinde belirlenebilmesi amaçlanıyor. Ayrıca, ticari ve ekonomik verilerin güvenli şekilde depolanması ve veri temelli politika üretimi amacıyla Ticaret Veri Analitiği Merkezi (TiVAM)'ın kurulacağı duyuruldu.
MERSİS ve e-ticaret görünümü
Bolat, bürokrasiyi azaltmak amacıyla Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS)'in geliştirildiğini; 2025 başında tüm ticaret sicili işlemlerinin MERSİS Mobil uygulamasına taşınacağını söyledi. Türkiye'de e-ticaret ekosisteminin etkilerini ölçen Türkiye’de E-Ticaretin Görünümü Raporu 2025 kapsamında e-ticaretin yapay zeka boyutunun analiz edildiğini belirtti.
Etkinlik sonrası ve kapanış
Programda AIPA Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu Bakan Bolat'a yapay zeka ile hazırlanmış bir tablo hediye etti ve toplu fotoğraf çekimi gerçekleşti. Bolat etkinlikte Türk Uzay Ajansı ve Google stantları başta olmak üzere diğer stantları ziyaret ederek bilgi aldı; program sıradaki oturumla devam etti.
TİCARET BAKANI ÖMER BOLAT, "DEVREYE ALDIĞIMIZ DIŞ TİCARET ANOMALİ TESPİT SİSTEMİ SAYESİNDE EŞYA, ÜLKE VE FİRMA BAZLI OLAĞANDIŞI HAREKETLERİ KISA SÜREDE MATEMATİKSEL VE İSTATİSTİKSEL MODELLERLE ANINDA TESPİT EDİYORUZ" DEDİ.
