AYM Başkanı Özkaya'dan bireysel başvuru ve ihlal kararlarına ilişkin kapsamlı değerlendirme
Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, 'Anayasa Mahkemesinin Temel Haklar Alanındaki Kararlarının Etkili Şekilde Uygulanmasının Desteklenmesi Avrupa Birliği Avrupa Konseyi Ortak Projesi' kapsamındaki kapanış töreni ve Adana Bölge Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, Anayasa yargısının birikimi ve hedeflerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Uygulama odaklı yaklaşım
Özkaya, hukuk devletinin gücünün yalnızca normların varlığından değil, bu normların etkili şekilde uygulanmasından kaynaklandığını vurgulayarak, anayasa yargısının nihai amacının yalnızca ihlalleri tespit etmek olmadığını; 'ihlallerin tekrarını önleyecek anayasal bir bilinç ve uygulama kültürü' oluşturmak olduğunu belirtti.
Bireysel başvuru verileri
Başkan Özkaya, bireysel başvuru mekanizmasının Türk hukuk tarihindeki önemine dikkat çekti ve başvuru verilerini paylaştı: 23 Eylül 2012'de uygulamaya başlanan bireysel başvuruya itibarıyla toplam 739.417 başvuru yapıldı. Bu başvuruların 637.274'ü sonuçlandırıldı; bu oran yaklaşık %86 olarak açıklandı. Derdest (sonuçlanmamış) başvuru sayısı ise 102.143 olarak kaydedildi.
İhlal kararlarının etkisi
AYM tarafından bugüne kadar verilen ihlal kararlarının sayısının yaklaşık 87.000 olduğuna değinen Özkaya, bu kararların bireysel başvuru mekanizmasının hak eksenli hukuk kültürünün gelişmesinde oynadığı rolü vurguladı. Özkaya, bireysel başvurunun temel amacının temel hak ve özgürlüklerin ulusal düzeyde daha güçlü korunmasını sağlamak ve uyuşmazlıkların uluslararası mercilere taşınmadan önce ulusal hukuk içinde çözülmesine imkan tanımak olduğunu söyledi.
Kararların uygulanması ve ilk derece mahkemelerinin rolü
Özkaya, Anayasa Mahkemesi kararlarının etkinliğinin sadece yüksek mahkeme kararlarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini, bu kararların ilk derece mahkemeleri, bölge adliye mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve idari uygulamalar üzerinde etkili şekilde yansıtılmasının önemine işaret etti. İlk derece mahkemeleri tarafından hazırlanan yol haritalarının, uygulamadaki sorunları tespit ettiğini ve çözüm önerileri sunduğunu belirtti.
Kararlar Bilgi Bankası ve izleme altyapısı
Özkaya, Avrupa Birliği ile Avrupa Konseyi ortak finansmanı ve iş birliğiyle yürütülen proje kapsamında, kararların görünürlüğünü artıran ve uygulama süreçlerini ölçülmesine, değerlendirilmesine imkan veren güçlü bir izleme altyapısı oluşturulduğunu açıkladı. Buna bağlı olarak Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nın yeni halinin kullanıma açıldığını bildirdi.
Bölge toplantıları ve erişim
Proje kapsamında düzenlenen bölge toplantılarıyla farklı illerde hakim ve savcılara ulaşıldığını belirten Özkaya, İstanbul'dan Diyarbakır'a, Trabzon'dan Erzurum'a kadar gerçekleştirilen toplantılar aracılığıyla toplam 1.539 hakim ve savcıya erişildiğini, bu toplantıların bilgi paylaşımı ve içtihat birliğinin güçlendirilmesine katkı sağladığını söyledi.
Genel değerlendirme ve diğer konuşmacılar
Özkaya, artık anayasa yargısında esas meselenin ihlal tespiti yapmaktan öte verilen kararların sistem genelinde etkili sonuçlar doğurabilmesi olduğunu; kararların uygulanması, kamu otoritelerince içselleştirilmesi ve yeni ihlallerin önlenmesinin önemini vurguladı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Başkanı Adem Albayrak da AYM'ye gelen başvuru sayısının çok yüksek olduğunu belirterek bu fazlalığın hem önem hem de zorluklar getirdiğini ifade etti. Adana Valisi Mustafa Yavuz ise Adana'nın toplantı için önemine dair değerlendirmelerde bulunarak programların vatandaşın adalete güveninin pekişmesine katkı sağlayacağını kaydetti.
Toplantıda ayrıca konuşma yapan isimler arasında William Massolin (Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi Başkanı), Jean Barbe (Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Yönetişim Bölüm Başkanı), Bestami Tezcan (Adana Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı), Mehmet Yüksek (Adana Bölge Adliye Mahkemesi Başkanı), Ferhat Karakuş (Adana Adli Yargı Adalet Komisyonu Başkanı), Altuğ Kürşat Şahin (Adana Cumhuriyet Başsavcısı), Metin Yıldırım (Türkiye Adalet Akademisi Başkanı), Vasip Şahin (Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanı) ve Fuzuli Aydoğdu (Hakimler ve Savcılar Kurulu Başkanvekili) yer aldı.
Açılış konuşmalarının ardından 'Bireysel Başvuru İhlal Kararlarının Objektif ve Subjektif Etkisi' başlıklı oturum gerçekleştirildi; programa hakim ve savcılar katıldı.
ANAYASA MAHKEMESİ (AYM) BAŞKANI KADİR ÖZKAYA, 2012’DEN BU YANA AYM’YE 739 BİN 417 BAŞVURU YAPILDIĞINI, YAKLAŞIK 87 BİN İHLAL KARARI VERİLDİĞİNİ BELİRTEREK, "ANAYASA YARGISININ NİHAİ AMACI İHLALLERİ TESPİT ETMEK DEĞİL, TEKRARINI ÖNLEYECEK BİR HUKUK KÜLTÜRÜ OLUŞTURMAKTIR" DEDİ. AYRICA ÖZKAYA, ANAYASA MAHKEMESİ KARARLAR BİLGİ BANKASI’NIN YENİ HALİNİN KULLANIMA AÇILDIĞINI SÖYLEDİ.
