Ersoy yerinde inceledi: kapsamlı restorasyon devam ediyor
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi'ndeki restorasyon çalışmalarını yerinde inceledi ve gelinen aşamaya ilişkin ayrıntılı bilgi verdi. Ersoy, Fatih’in emanetini tarihinin en kapsamlı restorasyonuna aldıklarını belirterek, uygulamanın dört etap halinde planlandığını ve bunlardan üçünün tamamlandığını açıkladı. Minare, kubbe ve mozaik gibi hassas müdahalelerin yer aldığı ikinci etap ise titizlikle sürüyor.
etaplar ve uygulama yaklaşımı:
Proje, bütüncül rölöve, restitüsyon ve restorasyon paftalarının hazırlanmasıyla başladı. Yapısal analizler doğrultusunda ana kubbe ve yarım kubbeler için güçlendirme projeleri planlandı ve Koruma Kurulu onayının ardından uygulamalara adım adım geçildi. İlk etapta güney cephedeki bahçede bulunan III. Mehmet, II. Selim, III. Murat ve Şehzadeler Türbesi ile muvakkithane ve sıbyan mektebi gibi birimler restore edildi; türbe kubbelerinin kurşun örtüleri yenilenip içlik, dışlık, revzen ve ahşap öğelerde konservasyon uygulandı.
galeri ve ziyaretçi düzenlemeleri tamamlandı:
Üçüncü etap kapsamında galeri katının ziyarete açılmasına yönelik düzenlemeler tamamlandı. Ziyaretçi güzergâhı, giriş ve iniş rampaları, geçici tünel ve bilet gişeleri ile X-Ray ve turnike sistemleri kuruldu. Galeri katındaki mermer ve ahşap yüzeylerde temizlik ve lokal konservasyon işleri, eski özgün korkulukların sağlamlaştırılması, eksik camların yenilenmesi ve pencerelere kuş girişini önleyici tellerin yerleştirilmesi yapıldı. Ayrıca aydınlatma, kamera, acil anons sistemi ve internet altyapısı da tamamlandı.
minare ve kubbe güçlendirmelerinde teknik ayrıntılar
İkinci etap çalışmalarında cephelerde çimento esaslı sıva raspaları, tespitler ve temizlik devam ediyor. Kuzeydoğu minaresi için statik güçlendirme projesi kapsamında imalatlar tamamlandı; yapılan statik analizlerin ardından minarenin belirli kotlarına kontrollü söküm uygulandı. Bakır alemden başlayarak gövde bölümündeki taş sıralarına kadar titiz bir söküm gerçekleştirildi ve deprem performansını artırmak amacıyla paslanmaz çelik plakalar ve rod sistemleri uygulandı.
Yapının güçlendirme ihtiyacının tespiti için sayısal modellemeler ve duvarlarda georadar taramaları yapıldı. Bu veriler doğrultusunda kuzeydoğu ve güneydoğu merdiven kulelerinde onaylanan güçlendirme uygulamalarına başlandı. Ayasofya'nın mermer pencere elemanları, özgün malzemenin korunması esasıyla temizlik ve onarım sürecinden geçiriliyor.
Ana kubbe ve yarım kubbelerde yapılacak güçlendirme tümcül bir yaklaşımla planlandı; iç yüzey mozaik kaplama olduğundan çalışmalar dış yüzeyden yürütülecek. Onarım gereksinimi nedeniyle tüm kurşun kaplamaların sökülmesi zorunlu bulunuyor; bu işlem sırasında kubbenin mevsimsel etkilerden korunması ve mozaiklere zarar gelmemesi için geçici örtü sistemleri kuruldu. Baza ve kubbe karkası kurulumuyla ana kubbe branda ile kapatıldı.
iç mekanda konservasyon ve izleme:
İç yüzeydeki mozaiklerin konservasyon, restorasyon ve güçlendirmesi için iç mekânda platform ve iskele sistemi oluşturuldu. Ana kubbe iç yüzeyindeki mozaiklerin mevcut durumunu belgelemek amacıyla lazer tarama ve fotogrametri çalışmaları gerçekleştirildi; lazer tarama verileri kubbenin farklı dönemlerde geçirdiği onarımları ortaya koydu ve bulgular proje paftalarına işlendi. Bütün müdahaleler aşama aşama fotografik yöntemlerle belgelendiriliyor, yapı izleme sistemi kurularak veri aktarımı ve raporlama süreci başlatıldı.
yeraltı kazıları ve tünel çalışmaları
Ayasofya'daki restorasyon çalışmaları yerin altında da devam ediyor. Ön çalışma niteliğindeki Mekan 1 ve Mekan 2 kazıları ile kuzey avludaki hipoje ve tünel hatlarında belgeleme yapıldı. Ayasofya Camii Yeraltı Tünelleri Temizlik Bakım Onarım İşi kapsamında Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerindeki temizlik çalışmalarının %90'ı tamamlandı; Vezir Bahçe'deki Hipoje kazıları sonuçlandı.
Batı Bahçe bölgesinde mekanlarla ilişkili dokuz tünel tespit edildi; 2 ve 8 numaralı tüneller dışındaki hatlarda dolgu toprak temizliği yapıldı. 56 metre uzunluğundaki Mekan-2'de 18 metrelik hat boyunca hasarlı tonozlar özgün olana eş bir malzemeyle tamamlanarak yapısal hasarlar giderildi. Tünel-4 ve Tünel-5'te de benzer tamamlama ve güçlendirme çalışmaları yürütülüyor; Tünel-4'te 50 metrelik hat boyunca paslanmaz çelik tahkimat tamamlandı, Tünel-5'te ise 90 metrelik hat üzerinde çalışmalar devam ediyor.
eş zamanlı ibadet ve koruma
Camide ibadet ile restorasyonun eş zamanlı sürdürülebilmesi için dört ana kolona oturan çelik platform sistemi kuruldu. Bu platforma bağlı mermer söküm, koruma, kapatma ve çelik bağlantı yolları tamamlandı; platform üzerine mozaik koruma çalışmaları için gerekli iskele kuruldu. Tüm müdahaleler uzman ekipler tarafından biyolojik temizlikten yeniden yapım ve konservasyona kadar hassas bir süreç içinde yürütülüyor.
Konuşmasını sonlandırırken Bakan Ersoy, projenin hedefini şu sözlerle ifade etti: "Fatih’in emanetini tarihinin en kapsamlı restorasyonuna aldık ve Allah’ın izniyle bu eşsiz yapıyı minarelerinde ezan, salonlarında Kur’an yankılanan eşsiz bir camii ve insanlığı çatısı altında buluşturan ortak bir miras olarak gelecek nice nesillerimize ulaştıracağız."
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY, AYASOFYA-İ KEBİR CAMİİ ŞERİFİ’Nİ ZİYARET EDEREK DEVAM EDEN RESTORASYON ÇALIŞMALARINI YERİNDE İNCELEDİ
